I SA/Kr 1546/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.J. o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. postanawia: wniosek oddalić. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski A.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, dorady podatkowego, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2014 r. nr [...], w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. Jak wynika z uzasadnień wniosków oraz nadesłanych dokumentów A. J. ma 81 lat i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest właścicielem domu o pow. 35 m2 , mieszkania o pow. 18 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 0,73 ha. Otrzymuje emeryturę w wysokości 3009,81 zł, netto miesięcznie. Na okoliczność ponoszonych wydatków skarżący przedłożył: fakturę nr 415/2015, wystawioną przez aptekę dnia 7.03.2014r. na kwotę 101,49 zł, fakturę z U. S.A. z dnia 8.07.2014 r. na kwotę 416 zł, faktury nr 3645/2015 i nr 3644/2015 z dnia 8.10.2015 r. wystawione przez aptekę na kwoty: 54,66 zł i 31,04 zł, decyzję - nakaz płatniczy nr WKP.3127.014636.2014 na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2014, z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości w wysokości 206 zł. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów, istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, opisując w nim swoją trudną sytuację życiową. Do sprzeciwu dołączył rachunek ze sklepu na kwotę 17,52 zł, pismo Sądu Rejonowego w N. z dnia 15 grudnia 2015 r. o pozostawieniu pisma skarżącego w aktach sprawy bez nadania mu dalszego biegu, fakturę nr 462/2016 z dnia 6 lutego 2016 r. oraz nr 468/2016 z dnia 8 lutego 2016 r. wystawione przez aptekę na kwoty odpowiednio 76,80 zł oraz 42,70 zł oraz kserokopię pisma informującego o ustanowieniu roku 2012 Europejskim Rokiem Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzynarodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie - p.p.s.a.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wniesienia skargi, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Zgodnie z regulacją art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie skarżący, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, nie przedstawił wszystkich danych o które był wzywany. Przede wszystkim skarżący, wbrew wyraźnemu żądaniu referendarza, nie przedstawił informacji dotyczących miesięcznych wydatków, związanych z bieżącymi potrzebami, wyciągów z kont bankowych obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągów z lokat bankowych, zeznań podatkowych za 2014 r., odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością, współwłasnością A.J.. Skoro skarżący uchylił się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyjęcia, że wykazał on przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 253/2010). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Podkreślenia wymaga, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się powszechnie, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05). Co do zasady prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodu – świadczenie emerytalne z tytułu którego uzyskuje dochód w wysokości 3009,81 zł netto miesięcznie. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczności przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.