I SA/Kr 1557/04

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: od [...] do [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do lipca 2002 r. i za grudzień 2002 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 12 listopada 2007 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga kasacyjna P. C. od orzeczenia Sądu z dnia [...] lipca 2007 roku sygn. akt I SA/Kr [...] oddalającego skargi P. C na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr: od [...] do [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do lipca 2002 r. i za grudzień 2002 r. Wraz ze skargą skarżący przedłożył wniosek o przyznanie prawa pomocy sporządzony na urzędowym formularzu "PPF", w którym skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną W. C. oraz dwojgiem małoletnich dzieci: W. i B. Ich miesięczny dochód wynosi 3.000 zł i stanowi go dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w wysokości 1.500 zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę w wysokości 1.500 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 150 m². Według oświadczenia skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również cennymi ruchomościami. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż dochód jego oraz żony nie wystarcza na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 roku (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1227), od dnia 1 stycznia 2007 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 936 zł. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał skutecznie, że znajduje się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej. Zarówno skarżący, jak i jego żona prowadzą działalność gospodarczą, która przynosi dochody. Wykazany dochód miesięczny z tej działalności wynosi łącznie 3.000 zł. Sytuacja taka pozwala na poczynienie starań w celu zaoszczędzenia środków pieniężnych na pokrycie części kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, iż skarżący w niniejszej sprawie korzysta już z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego (postanowienia Referendarza sądowego WSA z dnia 16 marca 2005 r.). Oprócz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym na wniosek skarżącego w wysokości 100 zł skarżący nie ponosił zatem żadnych kosztów sądowych. Z treści art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Zauważyć wypada, że skarżący dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na koszty postępowania sądowego. Ponadto, na marginesie należy zauważyć że skarżący w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym korzystał z usług doradcy podatkowego, którego wynagrodzenie pokrywał z posiadanych środków. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Strona winna zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Zwolnienie skarżącego z uiszczenia wpisu sądowego w całości stanowi, zdaniem orzekającego, wystarczającą pomoc państwa w niniejszej sprawie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).