I SA/Kr 157/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 25 sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. umarza postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej z dnia 7 maja 2020 r. o zwolnienie spod egzekucji zajętego rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2020 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia 3 czerwca 2020 r. nr [...] o odmowie zwolnienia spod egzekucji należącego do K. P. rachunku bankowego. Postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. – N. H. jako organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanej K. P. postępowanie egzekucyjne m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], wystawionych przez Burmistrza M. i G. C. na zaległy podatek od nieruchomości, na łączną kwotę należności głównej 2.824,50 zł. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z dnia 17 grudnia 2019 r. nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego prowadzonego dla zobowiązanej przez P. B. P. S.A. Pismem z dnia 7 maja 2020 r. K. P. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. o zwolnienie spod egzekucji ww. zajętego rachunku bankowego informując, że na ten rachunek wpływa emerytura z ZUS, stanowiąca jej jedyne źródło utrzymania. Jednocześnie wnioskodawczyni poinformowała, że złożyła do Burmistrza M. i G. C. wniosek o umorzenie zaległości. Organ egzekucyjny przesłał wierzycielowi kopię wniosku zobowiązanej celem przeanalizowania go pod kątem wymagalności zaległości, jak również zajęcia stanowiska w zakresie zwolnienia zajętego rachunku bankowego. Burmistrz G. i M. C. pismem z dnia 20 maja 2020 r. poinformował, że zaległości objęte ww. tytułami wykonawczymi są wymagalne. Jednocześnie wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie zajętego rachunku bankowego. W dniu 3 czerwca 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. wydał postanowienie nr [...] o odmowie zwolnienia spod egzekucji zajętego rachunku bankowego. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ egzekucyjny wyjaśnił, że art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przewidujący możliwość zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego, stanowi narzędzie pozwalające na zmniejszenie uciążliwości prowadzonej egzekucji, gdy jest ona prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. w wyniku przeprowadzonej analizy zgromadzonego w toku prowadzonego postępowania materiału nie ustalił jednak, aby zachodziły okoliczności przemawiające za zwolnieniem rachunku bankowego spod egzekucji. Zaznaczono, że wierzyciel – Burmistrz M. i G. C. nie wyraził zgody na zwolnienie i wniósł o kontynuowanie postępowania egzekucyjnego, a jego stanowisko zostało wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku K. P.. Organ I instancji podkreślił, że zwolnienie składnika majątkowego z egzekucji nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna, co powiązano z faktem, iż zobowiązania nie wskazała alternatywnego sposobu regulowania zaległości, a zajęcie rachunku pozostaje jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym. Na powyższe postanowienie K. P. złożyła zażalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone uprzednio we wniosku o zwolnienie spod egzekucji zajętego rachunku bankowego. Zobowiązana poddała w wątpliwość zasadność prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego oraz przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego postanowienia organ II instancji przytoczył treść art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wyjaśnił, że przewidziane w tym przepisie postępowanie jest postępowaniem ulgowym, w którym nie ocenia się jednak prawidłowości czynności egzekucyjnej. Organ wyjaśnił również, że orzeczenie o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego rozstrzygnięcia wniosku nawet w sytuacji, w której spełnione są przesłanki do zwolnienia. Organ II instancji zwrócił też uwagę, że zastosowanie instytucji zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych powinno być rozpatrywane w świetle wyrażonej w art. 7 § 2 ww. ustawy zasady stosowania środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego dla zobowiązanego, przy czym nie może wykluczać w ogóle możliwości prowadzenia egzekucji na innych, nieobjętych zwolnieniem, składnikach majątkowych. Dlatego też, wnosząc o zwolnienie z egzekucji, zobowiązany powinien wskazać nie tylko argumenty przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem tego wniosku, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych. Wynika to z tego, że instytucja uregulowana w art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego, jak i wierzyciela, a więc nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wskazał, że dokonana przez organ egzekucyjny analiza sprawy dowiodła, że ewentualne zwolnienie zajętej wierzytelności spowoduje bezskuteczność prowadzonej egzekucji, gdyż jedynie egzekucja z zajętego rachunku bankowego jest skuteczna, a zobowiązana nie wskazała alternatywnego sposobu uregulowania zaległości. Ponadto organ II instancji podkreślił, że wierzyciel jednoznacznie wskazał, że nie wyraża zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętego rachunku bankowego. W związku z tym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. K. P. oświadczyła, że się z nim nie zgadza. W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała zasadność prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego. Autorka skargi opisała też swoje trudne położenie życiowe, w tym w szczególności złą sytuację materialną i zdrowotną. Podkreśliła, że jest schorowana, przeszła operację usunięcia zaćmy, cierpi na niedowład ręki, a jej mąż znajduje się w śpiączce. Jej jedynym źródłem utrzymania jest niska emerytura, która została zajęta w toku egzekucji, co w konsekwencji pozbawia ją środków do życia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w niniejszej sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Jednocześnie organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego K. pismem z dnia 12 stycznia 2021 r. poinformował go, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej zostało umorzone w związku z przesłaną przez wierzyciela informacją o umorzeniu zaległości, a zawiadomieniem z dnia 20 października 2020 r. organ egzekucyjny uchylił dokonane zajęcie rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że narusza ono prawo w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.), a w szczególności jej art. 13 § 1, który stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Omawiany przepis ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dokonując wykładni przesłanek określonych w tym przepisie należy mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie wierzytelności. Wobec skarżącej prowadzone było przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza G. i M. C.. W ramach tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia należącego do skarżącej rachunku bankowego w P. B. P. S.A. Pismem z dnia 7 maja 2020 r. skarżąca wniosła o zwolnienie spod egzekucji ww. rachunku bankowego. Zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji odmówiły skarżącej zwolnienia spod egzekucji jej rachunku bankowego. Jak jednak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia 21 lipca 2020 r. nr [...] (k. 96 akt administracyjnych) Naczelnik Urzędu Skarbowego K. umorzył prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej należności głównej i odsetek na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza G. i M. C. z uwagi na to, że decyzją Burmistrza G. i M. C. z dnia 6 lipca 2020 r. zaległości objęte tymi tytułami wykonawczymi zostały umorzone. Z treści nadesłanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. pisma z dnia 22 czerwca 2021 r. nr [...] (k. 24 akt sądowych) wynika, że powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia 21 lipca 2020 r. stało się ostateczne w dniu 15 sierpnia 2020 r. Powyższe oznacza, że na dzień wydania przez organ II instancji zaskarżonego postanowienia nie toczyło się już wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. Tym samym toczące się przed organem II instancji postępowanie zażaleniowe w sprawie o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł - jak w pkt I wyroku. Równocześnie Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o zwolnienie spod egzekucji należącego do niej rachunku bankowego. Zgodnie bowiem z treścią art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tego przepisu, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Jak to już bowiem zostało powyżej wskazane, z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego brak było podstaw do kontynuowania przez organ II instancji postępowania w niniejszej sprawie . Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. – orzekł jak w pkt II wyroku.