I SA/Kr 1657/14

sygn. akt I SA/Kr 1657/14 Kraków, dnia 17 lipca 2015r. POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Ś. i A.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 września 2014r. Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.Ś. i A.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podano, że skarżąca jest przewlekle chora na serce, nadciśnienie, leczy się ortopedycznie. Skarżący natomiast cierpi na cukrzycę, schorzenia kręgosłupa – wymaga stałej opieki lekarskiej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina utrzymuje się z emerytur obydwojga skarżących w kwotach 1400 zł oraz 1000 zł. Skarżący wskazują następujące koszty utrzymania - podatek od nieruchomości 100 zł, energia 250 zł, śmieci 52 zł, gaz 148 zł, woda 200 zł, leki 600 zł, żywność 750 zł, telefon 100 zł, wydatki na środki czystości, chemię 200 zł. Wykazane koszty w całości wyczerpują deklarowany dochód miesięczny. Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni na zasadach współwłasności dom o pow. 160 m2 z 1980 r., a także działkę rekreacyjną w K. o pow. 4,200 m2, obłożoną hipoteką na rzecz BGK. Nie wykazują natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawili wyciąg z rachunku bankowego A. Ś. wg. stanu na dzień 6 lutego 2015r. ze stanem konta równym 658,00 zł. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odmówił zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Referendarz stwierdził, że nie wykazali oni, iż nie są w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. Skarżący nie wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie są dokładne, a wezwanie do ich uzupełnienia zostało wykonane w wybiórczym zakresie. Skarżący nie zgodzili się z powyższym rozstrzygnięciem i wnieśli w terminie sprzeciw. Zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych, nie rozpoznanie przez sąd wniosku o udzielenie prawa pomocy w formie przyznania pełnomocnika z urzędu oraz pogwałcenie zasad logiki i doświadczenia życiowego. Podnieśli m. in., że w formularzu wniosku brak jest miejsca na opisanie wszystkich okoliczności, mających wpływ na stan spraw majątkowych, dotyczących strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. – następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zakreślili jedynie "zwolnienie od kosztów sądowych", podobnie w jego uzasadnieniu wskazali, że nie są w stanie ponosić opłat. Wniosek pierwotnie nie obejmował zatem przyznania prawa pomocy w zakresie pełnym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Brak jednak przeszkód dla rozszerzenia zakresu wniosku na etapie wniesienia sprzeciwu, zatem Sąd rozpoznał go jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić w tym miejscu należy, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. W orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Sąd zauważa, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może -jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż zainteresowana nie wykazała- w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Aby dokonać oceny możliwości płatniczych strony sąd musi dysponować co najmniej informacjami i dokumentami, o jakich przedłożenie wezwano skarżących w toku postępowania przed referendarzem sądowym. Skarżący zostali wezwani do przedłożenia dokumentów: wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych, zeznań podatkowych, odpisów z ksiąg wieczystych, dowodów przelewów bądź przekazów emerytur, zaświadczenia z ewidencji pojazdów i kierowców, a także oświadczeń, czy są wspólnikami albo udziałowcami spółek, czy prowadzą jakąś działalność gospodarczą oraz czy posiadany przez nich pensjonat przynosi jakieś dochody. W odpowiedzi skarżący przedstawili wyłącznie wydruki z rachunków bankowych, w pozostałym zakresie wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W sprzeciwie wywiedli również, że pensjonat nie może być użytkowany. Nadal jednak nie odnieśli się do pozostałych kwestii, których dotyczyło wezwanie. Należało zatem stwierdzić, że skarżący nie wykazali, iż nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Uchylanie się od złożenia dokumentacji, bardzo istotnej dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawców, musi prowadzić w powyższej sytuacji do oceny, że skarżącym nie przysługuje prawo pomocy w zakresie tak całkowitym, jak i częściowym. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.