I SA/Kr 1720/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn postanawia: I ustanowić na rzecz skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, II w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", akt sprawy oraz nadesłanego oświadczenia A.S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem K.S. ur. w 1992r. oraz córkami: P.S. ur. w 1995r. i K.S. ur. w 2002r. Na dochód rodziny składają się: pensja A.S. w wysokości 1.293,60 zł., renta rodzinna K.S. w wysokości 302,10 zł. i renty P. i K. S. po 294,07 zł każda. Część z tych pieniędzy zajęta jest wskutek prowadzonej egzekucji. Skarżąca posiada oszczędności w wysokości 3000 zł. Jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 10 a, wspólnie z synem mieszkania o pow. 30,79 m2 a wraz z trójka dzieci jest z kolei właścicielką niewykończonego domu o pow. 200 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 10a. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 10 października 2007r., sygn. akt [...], A.S. nabyła po zmarłym R.P. ¼ część spadku o wartości 344.706zł. W skład masy spadkowej weszły: niezabudowana działka nr [...] położona w K.o pow. 0,4310 ha o wartości 387.900zł, środki pieniężne zgromadzone na rachunku lokaty terminowej i koncie Z. w wysokości 241.343,45zł, jednostki uczestnictwa w P. o wartości 82.086,96zł, papiery wartościowe na koncie Biura Maklerskiego Banku B. S.A. o wartości 335.495,80zł, certyfikaty depozytowe zapisane na rachunku bankowym papierów wartościowych Domu Maklerskiego P. o wartości 332 000 zł. W piśmie skierowanym do Sądu w dniu 23 marca 2012r. skarżąca wyjaśniła, ze wymienione papiery wartościowe zostały spieniężone i w całości wykorzystane na cele dokończenia budowy domu, która dotychczas kosztowała już 145.200,00zł. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie również oddalił jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wskutek wniesionego przez skarżącą zażalenia – postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 944/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, stwierdziwszy, że ten przeanalizował sytuację skarżącej wyłącznie pod kątem jedynego kosztu, jaki się dopatrzył na tym etapie postępowania – tj. wpisu od skargi, pomijając koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Wezwana o przedstawienie aktualnych danych dotyczących jej sytuacji życiowej skarżąca wskazała, że obecnie zamieszkuje we wspomnianym domu wraz z dwoma córkami, natomiast jej syn zajmuje mieszkanie stanowiące ich współwłasność, prowadząc przy tym oddzielne gospodarstwo domowe i zarobkując na swe utrzymanie. W świetle przedłożonej decyzji ZUS renta rodzinna córek skarżącej wynosi po 464,81zł na każdą z nich. Zgodnie z zaświadczeniem o zatrudnieniu skarżąca z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy otrzymuje miesięcznie 1600zł brutto. Skarżąca przedłożyła także: - umowę pożyczki z dnia 30 października 2012r. na kwotę 10.235,41 zł, którą spłaca w miesięcznych ratach po 400zł, - umowę kredytu na zakup węgla za kwotę 1180zł, - umowę pożyczki z dnia 12 września 2012r. na kwotę 5000zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja przyznania prawa pomocy, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie na jej rzecz doradcy podatkowego z urzędu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym, w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia dla niej fachowego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 i postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Oceniając przedstawioną sytuację materialną skarżącej, orzekający uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, sytuacja ta bowiem nie nosi znamion ubóstwa. Skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody na który składają się jej wynagrodzenie oraz renta rodzinna dzieci, co w sumie daje kwotę ponad dwóch tysięcy złotych, a ponadto jest właścicielką i współwłaścicielką majątku nieruchomego. W takiej sytuacji przyznanie skarżącej prawa pomocy w pełnym zakresie obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Zaakcentować należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Możliwość partycypacji w bieżących kosztach postępowania skarżąca potwierdziła najwydatniej uiszczając w zakreślonym zarządzeniem z dnia 19 października 2011r. terminie siedmiu dni kwotę 500zł tytułem wpisu od skargi, co otwarło jej już zresztą drogę do merytorycznego rozpoznania skargi. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżąc wydane uprzednio postanowienie tut. Sądu w przedmiocie prawa pomocy skarżąca bez wezwania nadpłaciła 100zł tytułem nienależnego w sprawie wpisu. Zaciągnięte przez nią w drugiej połowie ubiegłego roku pożyczki potwierdzają natomiast jej zdolność kredytową i możliwość finansowania z obcych środków przynajmniej części kosztów postępowania. W ocenie Sądu istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżąca samotnie wychowuje bowiem dwójkę dzieci, z których jedno borykało się w niedalekiej przeszłości z problemami zdrowotnymi, co wiązało się dla skarżącej z koniecznością jednorazowego wydatku znacząco obciążającego budżet domowy. Skarżąca ponosi także wysokie, w stosunku do dochodów, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, na które składają się przede wszystkim koszty utrzymania zamieszkiwanego domu. Posiadane nieruchomości ze względu na wykorzystywanie ich dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, nie mogą jej przynieś żadnych dodatkowych korzyści. W takiej sytuacji wygospodarowanie przez skarżącą środków finansowych na pokrycie całości kosztów związanych z zapoczątkowanym jej skargą postępowaniem mogłoby być dla niej zbyt dużym obciążeniem. Do oceny pozostawało, co będzie korzystniejsze dla skarżącej. Zdaniem Sądu rozwiązaniem korzystniejszym wydaje się ustanowienie dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego, aniżeli całkowite zwolnienie z kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania skarżąca nie musi już ponosić kosztów sądowych, jednak trudno byłoby jej podołać trudnym do oszacowania kosztom wsparcia profesjonalnego pełnomocnika. Co oczywiste, na obecnym etapie postępowania nie występuje konieczność działania przez kwalifikowanego pełnomocnika, a stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego sąd udziela urzędu potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Niemniej jednak orzekając w przedmiocie prawa pomocy Sąd musi mieć na względzie również potencjalną możliwość wniesienia przez skarżącą skargi kasacyjnej, co wiąże się z przymusem skorzystania z profesjonalnego pełnomocnika. Na koniec jeszcze raz podkreślić należy, iż obecnie nie ma przeszkód formalnych do merytorycznego rozpoznania przez Sąd wniesionej w sprawie skargi na decyzję w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Po ustanowieniu skarżącej niniejszym postanowieniem pełnomocnika z urzędu będzie ona zaś korzystała z profesjonalnego wsparcia prawnego w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, a potencjalnie również przed NSA. Ewentualne koszty, jakie skarżąca może jeszcze ponieść w niniejszym postępowaniu związane są natomiast z postępowaniem po orzeczeniu sądu pierwszej instancji, a czysto teoretycznie obejmować mogą zasadniczo opłatę kancelaryjną od uzasadnienia w kwocie 100zł i wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, zaś w przypadku uwzględnienia przez NSA skargi kasacyjnej organu obok wpisu od skargi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika strony przeciwnej w urzędowej stawce maksymalnej 240zł. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.