I SA/Kr 1760/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2014 r. wniosku H.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 września 2012 r., nr [...] i nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 i 2008 r., postanawia: oddalić wniosek W niniejszej sprawie, we wcześniejszym etapie postępowania, w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 1760/12 i I SA/Kr 1761/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniami z dnia 18.04.2013r. zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w zakresie ½ części wpisu i oddalił wnioski w pozostałym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27.06.2013r. oddalił zażalenia na te postanowienia. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył na rozprawie obie sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i postanowił prowadzić je pod wspólna sygnaturą I SA/Kr 1760/12. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły na skutek wniosku skarżącej H.T. o zwolnienie od kosztów sądowych, w oparciu o stan faktyczny z którego wynikało, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, w 2011r. była osobą bezrobotną i nie uzyskała żadnego przychodu. Jest zatrudniona na 1/8 etatu, na stanowisku specjalisty ds. marketingu i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 161,80 zł netto miesięcznie (brutto 187,50 zł). Syn R.T. pomaga jej finansowo w utrzymaniu. Pomoc ta obejmuje m.in. zakup żywności oraz niezbędnych środków czystości i opiewa na kwotę ok. 400 zł, miesięcznie. Syn spłaca również kredyt zaciągnięty wraz z wnioskodawczynią na łączna kwotę 870 000 zł. Raty kredytu wynoszą od 4 978,91 zł do 5 076,63 zł miesięcznie. Strona skarżąca nie posiada pojazdów mechanicznych. Jest natomiast właścicielką: działki nr 498, o pow. 0,85 ha, położonej w W., gmina G., objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w M.h, Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w D.; działki nr [...] o pow. 0,73 ha, położonej w W., gmina G., objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w M., Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w D.; działki nr [...], o pow. 0,85 ha, położonej w W., gmina G., objętej księgą wieczystą nr KR2Y 20290/3, prowadzoną przez Sąd Rejonowy w M., Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w D.; działki nr [...], o pow. 0,4036 ha, położonej w K., objętej księgą wieczystą nr 88142, prowadzoną przez Sąd Rejonowy w K., obciążonej hipoteką na rzecz Skarbu Państwa – Urzędu Skarbowego; działek nr [...],[...], o pow. 0,1395 ha, położonych w W., objętych księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w W., obciążonych hipoteką umowną łączną kaucyjną w kwocie 1 496 987,70 zł, na rzecz Euro Banku S.A.; działki nr 1212, o pow. 0,2415 ha, położonej w W., objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w W., obciążonej hipoteką umowną łączną kaucyjną w kwocie 1 496 987,70 zł, na rzecz Euro Banku S.A. oraz działki nr [...], o pow. 0,1188 ha, położonej w W. Wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej skarżąca złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został oparty na tych samych okolicznościach faktycznych, co poprzedni wniosek. Postanowieniem z dnia 14 marca 2014r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skutecznie sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) , od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie natomiast do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z pkt 2 ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast zgodnie z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego, jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przy czym z konstrukcji przepisu art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w niniejszej sprawie pierwszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (podobnie jak i drugi) zakresem żądania obejmował zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a nie w części. W takim też zakresie został rozpoznany przez Sąd w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2013r., przy czym uwzględniono go jedynie w połowie wysokości należnego wpisu od skargi, a w pozostałej części wniosek oddalono. Zatem Sąd pierwszej instancji (tak samo NSA) ocenił, że nie ma podstaw do zwalniania skarżącej z wszelkich kosztów sądowych ponad kwotę ½ wpisu sądowego, w czym zawierają się koszty opłaty od skargi kasacyjnej, czy postępowania egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 243 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje także postępowanie egzekucyjne. Tym samym całkowicie chybiona jest argumentacja zawarta w sprzeciwie od postanowienia referendarza, że składając pierwszy wniosek skarżąca "miała na myśli zwolnienie jej od kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie(...)". "Drugi zaś wniosek (...) odczytywać należy ni mniej ni więcej jako żądanie zwolnienia jej od kosztów (...) przed Naczelnym Sądem Administracyjnym". Sam fakt, że wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych zostały złożone na różnych etapach postępowania nie świadczy o tym, że różniły się przedmiotem. Przedmiot obu wniosków strona sama określiła w ich treści wskazując "zwolnienie od kosztów sądowych", co oznacza że domagała się całkowitego, a nie – jak podnosi skarżąca - częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, przy pierwszym wniosku – co do wpisu, a przy drugim – co do opłaty od skargi kasacyjnej. Zatem dla wydania rozstrzygnięcia w badanej sprawie kluczową rolę odegrają okoliczności przywołane na poparcie ponownego wniosku o wolnienie od kosztów sądowych. Sąd stwierdza, że skarżąca nie podała żadnych nowych okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie się jej sytuacji materialnej. Skarżąca nadal jest właścicielką wielu nieruchomości, przy czym co najmniej trzy z nich są wolne od obciążeń, a zatem istnieje realna możliwość ich spieniężenia. Podkreślenia wymaga, że istnieje ugruntowana linia orzecznicza, z której wynika że posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 14 .01.2014, sygn. akt II FZ 1526/13). Ponadto w badanej sprawie skarżąca miała dostatecznie dużo czasu (od października 2012 r. - wniesienie skargi) na spieniężenie nieruchomości lub uzyskanie z nich pożytków zwłaszcza, że na skutek złożenia pierwszego wniosku została zwolniona od kosztów jedynie w ½ części wpisu, a zażalenie na to postanowienie zostało przez NSA oddalone. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniach NSA z dnia 12.02.2014 r., sygn. akt II FZ 1167/13 oraz z dnia 26.02.2014 r., sygn. akt II FZ 236/14, zgodnie z którym pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Jednocześnie sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Tym samym nie ma decydującego znaczenia fakt, że skarżąca posiada niski miesięczny dochód i pokaźne zobowiązania. Istotnym jest, że ma realną możliwość pozyskania środków zarówno dla własnej egzystencji jak i na pokrycie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w badanej sprawie nie doszło do zmiany okoliczności uzasadniających zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia i zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Dlatego też, na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji.