I SA/Kr 1775/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Biura Turystycznego "S" E. N. – B, W. B. Spółka jawna z siedzibą w K. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie z dnia 7 stycznia 2011 r. oddalającego wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Biura Turystycznego "S" E. N. – B, W. B. Spółka jawna z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc wrzesień 2002 r. postanawia : 1. odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, 2. zwrócić stronie skarżącej, na jej koszt, kwotę 100 (sto) złotych, tytułem nienależnie uiszczonej opłaty sądowej od sprzeciwu. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc wrzesień 2002r., Biuro Turystyczne "S" E. N. – B., W. B. Spółka jawna z siedzibą w K. wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że nie dysponuje żadnymi środkami, które dawałyby możliwość zapłaty należnej opłaty stosunkowej. Z załączonego do skargi formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych dokumentów wynika, że kapitał podstawowy ("zakładowy") Spółki wynosi 571 598,60 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu to 76 278,19 zł. Firma zaprzestała prowadzenia działalności turystycznej. Pięć z pośród sześciu autobusów będących własnością Spółki zostało zajętych przez organ egzekucyjny. W kasie firmy nie ma obecnie środków pieniężnych a saldo konta w Banku Zachodnim WBK S.A. wynosi – 83,89 zł. Z kolei podstawa opodatkowania podatkiem VAT dostawy towarów oraz świadczenia usług przez podmiot w miesiącu październiku 2010r. wyniosła 2000 zł. Jedynymi wspólnikami spółki mającymi po 50% udziałów są E. N. – B. i W. B. E. N. – B. z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1 669,05 zł netto, miesięcznie. W miesiącu listopadzie 2010 r. uzyskała ponadto 500 zł netto. Jej łączny dochód w 2009r. wyniósł 62 655,52 zł (z czego z tytułu działalności spółki 38 550,49 zł). W.B. otrzymuje emeryturę - w listopadzie 2010 r. wyniosła ona 1 825,12 zł brutto. W miesiącu tym uzyskał ponadto 500 zł netto. Jego łączny dochód w 2009 r. wyniósł natomiast 64 930,89 zł (z czego z tytułu działalności spółki 38 550,49 zł). Na dzień 23 listopada 2010 r. saldo jego konta w Banku Handlowym w W. S.A. wyniosło 12 190,56 zł. Saldo konta E. N. – B. w tym banku na dzień 1 grudnia 2010r. wyniosło z kolei 635,51 zł. Ze złożonego przez małżonków oświadczenia wynika, że ich miesięczne wydatki obejmują opłatę za gaz – ok. 400 zł, opłatę na rzecz MPO – ok. 140 zł, opłatę za energię elektryczną - ok. 300 zł, opłatę za wodę – ok. 20 zł, opłatę za telefon – ok. 190 zł, opłatę za telewizję satelitarną – ok. 130 zł, pozostałe wydatki – ok. 400 zł. Podali oni także, że nie posiadają lokat bankowych oraz nieruchomości i przedmiotów o wartości powyżej 3000 Euro. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2011 r. Referendarz sądowy w tut. Sądzie oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że działalność Spółki cały czas generuje dochód, poza tym jej wspólnicy, otrzymują także stałe miesięczne dochody z innych źródeł. Miesięcznie dysponują budżetem w wysokości 4 188,91 zł, a swoje koszty utrzymania określają na kwotę 1580 zł. Zwrócono także uwagę na fakt, że gospodarka finansowa małżonków jest niekonsekwentna w zakresie oszczędzania, a ponadto suma środków zgromadzonych na koncie osobistym W. B. w kwocie 12 190,56 zł, znacznie przekracza koszty sądowe na obecnym etapie postępowania. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, zarzucając naruszenie art. 246§2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.". W uzasadnieniu wskazano, że odmowa wnioskowanego zwolnienia na tej podstawie, że działalność Spółki "cały czas generuje dochód dla jej wspólników", którzy dysponują poza tym wystarczającymi środkami na uiszczenie należnego wpisu od skargi jest oparta zarówno na błędnej ocenie stanu faktycznego sprawy, jak i na błędnej ocenie prawnej. Strona skarżąca podała, że jej jedynym przychodem jest czynsz za wynajem autobusów Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "S" w wysokości 2 tys. zł miesięcznie, jednak jest to przychód wyłącznie należny, gdyż jest zajęty przez Urząd Skarbowy. Nie można więc mówić o stałych dochodach strony skarżącej. Poza tym kapitał zakładowy Spółki nie wynosi 571 598,60 zł, gdyż w spółce jawnej w ogóle taki kapitał nie występuje. Są natomiast wkłady wspólników, które niezmiennie wynoszą 1 tys. zł. Reszta tej kwoty jest wynikiem błędnych zapisów na potrzeby przekształcenia spółki cywilnej w jawną w 2001 r. Błąd ten został skorygowany w 2010 r. Spółka podała także, że zysk za 2009 r. nie pochodzi z jej działalności gospodarczej, lecz jest zyskiem nadzwyczajnym, pochodzącym ze zwrotu kosztów postępowania sądowego, kosztów egzekucyjnych oraz odsetek od tych kosztów dokonanego przez Izbę Skarbową. Został on przeznaczony na spłatę długów Spółki. Zakwestionowano także stanowisko, że wspólnicy Spółki są zobowiązani do uiszczenia za nią kosztów sądowych. Brak jest bowiem przepisu, który zobowiązywałby wspólników spółki jawnej do postawienia do dyspozycji spółki środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, bądź zapłacenia ich za spółkę. Do poniesienia kosztów sądowych zobowiązana jest strona skarżąca. Gdyby nawet przyjąć, że wspólnicy są zobowiązani pokryć koszty wpisu, to źródłem tym mogłyby być tylko środki jakie ma na swoim rachunku W. B. Są one jednak gromadzone na pokrycie kosztów operacji zaćmy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 p.p.s.a. od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 261 p.p.s.a. od sprzeciwu i zażaleń, o których mowa w art. 259 i art. 260, nie pobiera się opłat sądowych. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Z wyżej zacytowanych przepisów wynika, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd nie podziela bowiem stanowiska strony skarżącej, że wspólnicy spółki jawnej nie są zobowiązani do zapłaty za nią kosztów sądowych. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 § 1 K.s.h., która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 p.p.s.a. ma zdolność sądową. Zgodnie bowiem z tym przepisem zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień. Ze względu na treść pkt 2 art. 246§2 p.p.s.a., warunkiem przyznania spółce jawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej wbrew twierdzeniom strony skarżącej, istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (zob. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem powoływany w niniejszej sprawie brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych przez Spółkę nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Konieczne jest bowiem uprzednie zbadanie, czy stan finansowy i majątkowy wspólników tej Spółki pozwala na uiszczenie wymaganych na obecnym postępowania kosztów sądowych. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa wspólników pozwala na uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie, jak również w pozostałych sprawach o sygn. akt od I SA/Kr 1774/10 do I SA/Kr 1776/10 w łącznej wysokości 6 944 zł. Uzyskują oni bowiem stałe dochody z tytułu zatrudnienia oraz z tytułu emerytury (łącznie miesięcznie około 3200 zł netto). Ze złożonego przez małżonków B. oświadczenia wynika, że uzyskują także dodatkowe dochody (w miesiącu listopadzie po 500 zł każdy z nich). A zatem w sytuacji gdy ponoszone przez nich miesięczne wydatki kształtują się na poziomie około 1600 zł, byli oni w stanie poczynić oszczędności celem uiszczenia należnych kosztów sądowych. Analiza przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego E.N. – B obejmującego operacje z trzech miesięcy potwierdza powyższe wnioski. Uwagę Sądu zwróciły w szczególności kwoty związane z zapłatą za telewizję satelitarną – w październiku i listopadzie na rzecz Canal + uiszczono kwoty po 128,54 zł, natomiast na rzecz Polsatu cyfrowego w październiku kwotę 500 zł. Z tytułu zawartej umowy z ITI Neovision Warszawa w październiku została uiszczona kwota 114 zł, a w listopadzie - 380 zł. Łącznie na przestrzeni dwóch miesięcy dało to kwotę ponad 1250 zł. Trudno w całości wydatki te zaliczyć do kategorii koniecznych kosztów utrzymania. Również fakt, że wspólnicy Spółki są w stanie w ciągu dwóch miesięcy wygospodarować środki w wysokości 800 zł na pomoc charytatywną, potwierdza, że dysponują oni wolnymi środkami pieniężnymi. Nie można ich zatem uznać za osoby znajdujące się w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej. Sąd podkreśla także, że okoliczność, że wolne środki finansowe przeznaczają oni na inne cele niż zapłata kosztów postępowania należnych od Spółki, nie może uzasadniać przyznania stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności nie można uznać, że został spełniony warunek uzasadniający częściowe zwolnienie Spółki od kosztów sądowych. Z tego względu orzeczono jak w pkt 1 postanowienia na podstawie wyżej powołanych przepisów. O zwrocie nienależnie uiszczonej opłaty od sprzeciwu, orzeczono w pkt 2 postanowienia na podstawie art. 225 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. Obciążenie strony kosztami zwrotu opłaty nie dotyczy przypadku odebrania należności w kasie Sądu.