I SA/Kr 1776/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku K.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 maja 2013r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 26 listopada 2013r. skarżący, działając przez swego profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 maja 2013r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na aktualny brak jakichkolwiek dochodów, fakt przebywania w areszcie śledczym od przeszło 3 lat. Wskazuje, iż nie pracuje w areszcie, nie ma żadnych źródeł dochodu. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący na wolności prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie jest żonaty, nie ma dzieci. Aktualnie zaś, od ponad 3 lat przebywa w areszcie śledczym, gdzie nie jest zatrudniony i nie ma żadnych bieżących dochodów. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada on na zasadach współwłasności z bratem dom o pow. 120 m2 oraz nieruchomość o pow. 0,038 ha. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Z akt sprawy wynika ponadto, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 21.09.2010r. o stwierdzeniu nabycia spadku, skarżący nabył spadek po zmarłej H.P. w wysokości ½ udziału – a to – spółdzielcze, własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 38,5 m2, nieruchomość składającą się z działki o pow. 375 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m2, a także środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości 2 316 zł. Łączna wartość masy spadkowej wynosiła 572 316,00 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, iż uiszczenie pełnych kosztów sądowych w sprawie nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. Zgodnie z treścią wyroku WSA w Lublinie z dnia 16.11.2007r. sygn. akt I SA/Lu 506/07 – o sytuacji majątkowej skarżącego nie może decydować sam fakt nie osiągania przez niego dochodów wobec tymczasowego aresztowania, Istotne jest bowiem, że posiada on znaczny majątek. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący przebywa aktualnie w areszcie śledczym i tym samym, od ponad 3 lat otrzymuje od Państwa niezbędne do egzystencji środki oraz wyżywienie. Nie ponosi przy tym żadnych kosztów utrzymania. Zdaniem orzekającego istotnym jednak jest fakt, iż aktualnie nie jest on zatrudniony i nie posiada bieżących dochodów. Ma to znaczenie przy ew. wygenerowaniu kwoty dla uiszczenia wymaganego obecnie wpisu sądowego. Jednakże wnioskodawca ma znaczny majątek o wartości przekraczającej 279 000 zł. Skarżący działa również przez profesjonalnego pełnomocnika. Fakt ten, sam w sobie nie stanowi jeszcze przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania prawa pomocy, jednakże brany jest pod uwagę przy ocenie całokształtu sytuacji materialnej skarżącego. A zatem, biorąc pod uwagę w szczególności aktualny brak jakichkolwiek dochodów, fakt przebywania w areszcie śledczym bez możliwości zarobkowania, brak oszczędności i cennych ruchomości - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony tylko od tegoż wpisu sądowego umożliwiając tym samym skarżącemu realizacje konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną, specyficzną sytuację materialną skarżącego, uiszczenie wymaganych obecnie kosztów byłoby znacznie utrudnione, dlatego uznano, iż zwolnienie go od samego wpisu sądowego jest zasadne. Natomiast w kontekście posiadanego majątku przez skarżącego, a także faktu występowania przez niego poprzez profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania, w którym ten udział nie jest jeszcze obligatoryjny – nie widzi się podstaw do całkowitego zwolnienia strony od kosztów sądowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez niego danych i oświadczeń - do takich osób, poprzez fakt przede wszystkim posiadania znacznego majątku, nie należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu należnego od złożonej skargi należy uznać jedynie za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 )