I SA/Kr 1872/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Syndyka "F S.A. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1872/15 w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka "F" S.A. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 rok. postanawia: zmienić postanowienie Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1872/15 i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez wolnienie od wpisu od skargi powyżej kwoty 3 000 (słownie: trzy tysiące) złotych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Syndyka "F" S.A. w upadłości likwidacyjnej, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wartość przedmiotu sporu w sprawie, której dotyczy wniosek wynosi 1.500.033 zł Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że wartość kapitału zakładowego strony skarżącej wynosi – 27 080 855,75 zł, a wartość środków trwałych, na które składają się: grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego), budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej oraz wodnej, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, inne środki trwałe oraz środki trwałe w budowie, osiąga wartość 17 935 412,20 zł. Rok 2014 zamknięty został przez Spółkę stratą w wysokości 503 561,63 zł, a saldo konta prowadzonego przez Bank Pekao S.A. na dzień 31 października 2015 r. wynosiło 6 577,40 zł. Strona skarżąca podniosła, że jej obecna sytuacja jest ciężka. Syndyk nie prowadzi bieżącej działalności produkcyjnej na nieruchomościach w C. Rozpoczął on dzierżawę części przedsiębiorstwa wchodzącego w skład masy upadłości, jednakże przychody, jakie obecnie uzyskuje są niewielkie w stosunku do potrzeb, nie pokrywają również wszystkich wydatków i zaległości, jakie powstały we wcześniejszym okresie. Syndyk prowadzi obecnie rozmowy z kontrahentami zainteresowanymi dzierżawą pozostałej części przedsiębiorstwa, lecz rozmowy te nie doprowadziły do zawarcia umowy. Strona skarżąca zaznaczyła, że w zakresie sprzedaży majątku masy istnieje problem z jej spieniężeniem. Sprzedaż majątku nie jest bowiem, jej zdaniem, ani łatwa, ani szybka, szczególnie, że jest to majątek dużej specjalistycznej fabryki. Znajdujące się w niej urządzenia są wartościowe, ale zdaniem wnioskodawcy niełatwe do spieniężenia. Strona skarżąca wyjaśniła, że na jej rachunku obecnie znajduje się kwota 219.771,20 zł, a zobowiązania masy upadłości w pierwszej kategorii obejmują kwotę przeszło 3.000.000 zł, natomiast bieżące koszty funkcjonowania masy wynoszą sprawie 150.000 zł miesięcznie. Strona skarżąca wskazała także, że masa zalega ze zobowiązaniami w stosunku do dostawców, kontrahentów, jak również pracowników i ZUS z tytułu wynagrodzeń, które były wymagalne po ogłoszeniu upadłości. Do zapłacenia ma ponadto podatek od nieruchomości za okres po ogłoszeniu upadłości i za okres sprzed ogłoszenia upadłości, który wynosił rocznie ok. 1,5 miliona złotych, a którego zaległość po ogłoszeniu upadłości sięga przeszło 2,5 miliona złotych. Obecne dochody masy pochodzą jedynie ze sprzedaży materiałów, jakie znajdują się na terenie przedsiębiorstwa. Nie wystarczają one jednak na opłacenie podstawowych bieżących wydatków, jak ochrona przedsiębiorstwa, energia elektryczna, czy gaz. Syndyk podkreślił, że nie jest w stanie dokonać sprzedaży majątku upadłej spółki, gdyż nie dysponuje stosowną kwotą dla dokonania wyceny wartości przedsiębiorstwa, koniecznej dla możliwości ogłoszenia przetargu. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1872/15 Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił w/w wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie (nazwanym mylnie skargą) wniesionym od powyższego postanowienia strona skarżąca w pierwszej kolejności odniosła się do powołanych w postanowieniu Referendarza sądowego orzeczeń, podnosząc, że w zacytowanym przez referendarza postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt II FZ 409/11 wskazano nie na dowolność w rozstrzygnięciu Sądu, lecz na to, iż rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że Sąd ocenia wszystkie zebrane w sprawie dowody i może im odmówić wiarygodności lub stosowną wiarygodnością dowody obdarzyć. Jeśli jednak dostrzeże, iż sytuacja majątkowa ograniczy stronie prawo do sądu, to takie prawo przyznać może. Przez sformułowanie "może" nie można jednak rozumieć nieograniczonej dowolności sądu przy ocenie stanu faktycznego. Strona skarżąca zgodziła się ze stwierdzeniem, że upadłość nie stanowi przyczyny do automatycznego zwolnienia strony od kosztów sądowych w prowadzonych przez masę upadłości postępowaniach. Nie sposób jednak nie zauważyć jej zdaniem, że ogłoszenie upadłości spowodowane jest istotnymi problemami finansowym, związanymi z niewykonywaniem zobowiązań pieniężnych względnie niedoborem majątkowym. Niewypłacalność jest zatem elementem koniecznym dla możliwości ogłoszenia upadłości. W dalszej kolejności strona skarżąca podniosła, że masa upadłości po ogłoszeniu upadłości nie może być utożsamiana z upadłym. W postanowieniu referendarza stwierdzono bowiem, że spółka F jest podmiotem gospodarczym, a winno się unikać przerzucania ryzyka prowadzenia jej działalności na innych obywateli. Podejście do syndyka i masy upadłości jak do przedsiębiorcy jest rażąco wadliwe i sprzeczne z funkcją, jaką pełni syndyk i masa upadłości w postępowaniu upadłościowym. W postępowaniu upadłościowym syndyk działa bowiem jako specyficznego rodzaju funkcjonariusz publiczny. W ramach prowadzonej przez syndyka likwidacji majątku, ani spółka ani syndyk nie prowadzi żadnej działalności. Syndyk masy upadłości nie może co do zasady prowadzić przedsiębiorstwa upadłego. Jeśli to robi, to jedynie za zgodą sędziego komisarza i przez z góry ograniczony czas. Syndykowi nie wolno obciążać masy upadłości bez zgody sędziego komisarza. Syndyk nie może w sposób swobodny i dowolny rozporządzać przedmiotami wchodzącymi w skład masy upadłości. Dalej podniesiono, że sytuacja Spółki w trakcie postępowania upadłościowego nie uległa poprawie, Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, ani też żadnej działalności operacyjnej. Postępowanie upadłościowe w opcji likwidacyjnej nie zmierza bowiem do wznowienia działalności przedsiębiorstwa upadłego, lecz do jego zakończenia i spieniężenia majątku upadłego oraz do rozdysponowania funduszy z likwidacji masy i przekazaniu ich wierzycielom. Niezrozumiały dla strony skarżącej jest pogląd zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z którego miałoby wynikać, że to "kosztem" opłat publicznoprawnych, jakimi są opłaty sądowe zostaną zaspokojeni wierzyciele prywatnoprawni stanowiący grupę wierzycieli masy upadłości. To stanowisko nie ma żadnych podstaw w rozpoznawanej sprawie. W postępowaniu upadłościowym F. S.A. zgłoszonych jest wiele wierzytelności. Są to wierzytelności zarówno publicznoprawne, jak i prywatnoprawne. Jak wskazano we wniosku o udzielenie prawa pomocy, obecnie najistotniejszymi wierzycielami masy z pierwszej grupy są wierzyciele publicznoprawni z tytułu podatku od nieruchomości, jak również Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nie dojdzie zatem do sytuacji, że kosztem zobowiązań publicznoprawnych zaspokojone będą podmioty prywatnoprawne. Takie zresztą stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, nie jest oparte na stanie faktycznym niniejszej sprawy. W ocenie Syndyka w niniejszej sprawie nie jest bowiem tak, że wierzyciele masy upadłości są jedynie podmiotami prywatnoprawnymi z tytułu wierzytelności cywilnoprawnych, a brak jest wierzycieli publicznoprawnych z tytułu wierzytelności o takim właśnie charakterze. Odnosząc się do stwierdzenia referendarza, że masa upadłości dysponuje majątkiem o wartości przeszło 17 milionów zł, strona skarżąca podniosła, że orzekający nie odniósł się do informacji syndyka, iż kapitałów własnych Spółki jest przeszło minus 27 milionów złotych. Oznacza to, że długi przekraczają wielokrotnie wartość majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Zdaniem autora sprzeciwu już z podstawienia tych dwóch bilansowych wartości wynika, iż wierzytelności masy przekraczają 40 milionów złotych. Referendarz nie wziął również pod uwagę tego, że majątek upadłej obciążony jest hipotekami na wartości znacznie przekraczające ich wartość. Oznacza to, że przy sporządzaniu odrębnych planów podziału zgodnie z art. 348 w związku z art. 345 ustawy Prawo upadłościowe na koszty postępowania upadłościowego może być przeznaczona jedynie część wartości zbywanej nieruchomości wynosząca nie więcej niż dziesiątą część sumy uzyskanej z likwidacji. Oznacza to, że z majątku masy na koszty postępowania przeznaczona może być kwota 1.7 miliona złotych, nie zaś jak wskazuje się w uzasadnieniu postanowienia kwota 17 milionów. Już z zestawienia tych kilku oględnie podanych liczb jasno wynika, że poza wierzycielami hipotecznymi inni wierzyciele niezabezpieczeni i to niezależnie, czy będą wierzycielami prywatoprawnymi czy publicznoprawnymi, nie uzyskają zaspokojenia w ogóle, względnie uzyskają je w niewielkim zakresie. Zatem nawet przy przyjęciu rozumowania przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sytuacja o której tam mowa nie będzie miała miejsca. Odpowiadając na wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwanie Sądu o uzupełnienie dotychczas przedstawionych informacji i dokumentów, strona skarżąca w piśmie datowanym na 16 sierpnia 2016 r. wyjaśniła, że posiada tylko jeden rachunek bankowy masy upadłości na którym aktualnie znajduje się kwota 57 491,81 zł oraz dwie lokaty na kwoty 500.000 zł oraz 3 000 000 zł. Niemniej jednak aktualnie w dyspozycji syndyka pozostaje kwota 7 061,81 zł, co wynika z faktu, że pieniądze na lokatach pochodzą ze sprzedaży zabezpieczonych rzeczowo środków trwałych – nieruchomości i są objęte planami podziału, które są aktualnie procedowane przez Sąd Rejonowy. Wskazując na treść art. 336 ustawy Prawo upadłościowe, strona skarżąca podniosła, że do czasu uprawomocnienia się planu podziału, syndyk nie może podjąć tych środków, gdyż dopiero po ustaleniu w jakim zakresie zostaną zaspokojeni wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo, można ustalić, czy i jaka kwota zostanie przekazana do funduszy masy upadłości, z których to syndyk może finansować bieżącą działalność, w tym pokrywać opłaty sądowe. Strona skarżąca wyjaśniła również, że kwota 50 430, 00 zł ze zgromadzonych na koncie 57 491,81 zł pochodzi także ze sprzedaży zabezpieczonej rzeczowo nieruchomości oznaczonej działką nr [...] w C. i z powyższych przyczyn również syndyk nie może tą kwotą zadysponować. Fakt, że nie zostały te środki przelane na lokatę wynika z faktu, że środki te zostały zaksięgowane na rachunku masy upadłości w dniu sporządzana niniejszego pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom lub podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Rozpoznając wniosek o przyznania prawa pomocy złożony w przedmiotowej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie uiszczenia pełnego wpisu sądowego od skargi, jakkolwiek Sąd stwierdził, że może on pokryć tę opłatę w części. Z przeprowadzonej analizy złożonego wniosku, a także dodatkowych dokumentów i oświadczeń wynika, że Fabryka "F" S.A. znajduje się w upadłości likwidacyjnej, co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 21 maja 2013 r. sygn. akt [...]. Z przedłożonego sprawozdania finansowego za rok 2014 wynika, że kapitały własne wynoszą minus 27 mln złotych. Z akta sprawy wynika ponadto, iż w roku 2014 oraz 2015 Spółka nie prowadziła działalności gospodarczej. Majątek Spółki obciążony jest hipotekami na kwoty przekraczające ich wartość. Z wniosku Syndyka o udzielenie prawa pomocy wynika, iż długi masy upadłości wynikające z bilansu (zaspokajane w postępowaniu upadłościowym) wynoszą ponad 80 mln. Spółka zalega z należnościami w stosunku do kontrahentów, pracowników oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także z podatkiem od nieruchomości za okres po ogłoszeniu upadłości, jak również sprzed ogłoszenia upadłości (zaległość sięga 2,5 mln zł). Sprzedaż posiadanego majątku, ze względu na to, że jest to majątek wysoce specjalistycznej fabryki (zajmującej się produkcją lokomotyw, żurawi, przekładni itp.) może wymagać dłuższego okresu czasu. Z przedstawionych dokumentów wynika, że strona skarżąca posiada jeden rachunek bankowy na którym znajduje się kwota 57 491,81 zł oraz dwie lokaty na kwoty odpowiednio 500.000 zł oraz 3.000.000 zł, przy czym jak wyjaśniono, pieniądze zgromadzone na lokatach pochodzą ze sprzedaży zabezpieczonych rzeczowo środków trwałych - nieruchomości i są objęte planami podziału, które są aktualne procedowane przez Sąd Rejonowy. Są to zatem środki, które syndyk będzie zobowiązany przekazać wierzycielom Spółki, którzy zgłosili swoje wierzytelności do masy upadłości. Podobnie kwota 50 430 zł ze zgromadzonej na rachunku bankowym kwoty 57 491,81 zł pochodzi ze sprzedaży zabezpieczonej rzeczowo nieruchomości, a zatem także i tą kwotą syndyk nie może dysponować do czasu uprawomocnienia się planu podziału. Jak wynika ze złożonych wyjaśnień w dyspozycji syndyka pozostaje obecnie kwota 7 061,81 zł. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, dysponuje bowiem kwotą 7 061,81 zł. Niemniej sytuacja strony skarżącej z uwagi na toczące się postępowanie likwidacyjne, zmierzające do spieniężenia majątku upadłego i następnie rozdysponowania uzyskanych środków pomiędzy wierzycieli spółki jest obiektywnie trudna. W obecnej sytuacji syndyk nie ma możliwości w pełni swobodnego dysponowania środkami zgromadzonymi na koncie bankowym, a przychody spółki (zgromadzone na lokatach) wynikają z upłynnienia majątku. Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku oraz złożonych przez stronę skarżącą informacji dotyczących jej sytuacji finansowej, Sąd stwierdził, że przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 3 000 zł. Oceniając złożony wniosek należy mieć także na uwadze fakt, że strona skarżąca zainicjowała także drugie, bliźniacze postępowanie, w którym wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 1.487.160 zł. W ocenie Sądu strona skarżąca w aktualnej sytuacji finansowej i na obecnym etapie postępowania upadłościowego jest w stanie wygospodarować kwotę 3000 zł tytułem uiszczenia w tym zakresie opłaty od skargi. Mając na uwadze całość przedstawionej wyżej argumentacji Sąd, na podstawie art. 260 § 1, §2 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.