I SA/Kr 1873/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.L. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2015 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić wniosek o ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 22 grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego S.L. o udzielenie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku tym skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód wynosi 1.700 zł brutto i stanowi jego wynagrodzenie za pracę. Według oświadczenia skarżący nie posiada oszczędności, czy też cennych rzeczy ruchomych ani nieruchomości. Zamieszkuje w wynajmowanym w TBS mieszkaniu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na aktualnie bardzo trudna sytuację materialną. Nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć. Wnosi też o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, gdyż czuje się coraz bardziej bezbronny w stosunku do bezwzględnego i nie rozumiejącego żadnych argumentów urzędu skarbowego. W piśmie z dnia 23 lutego 2015 r., uzupełniającym wniosek skarżący dodatkowo wyjaśnił, iż ze względu na trudną sytuację finansową nie jest w stanie regulować terminowo opłat. Korzysta w tym zakresie z pomocy najbliższej rodziny. Wyliczył stałe miesięczne wydatki na kwotę 3.050 zł i wyjaśnił, iż składa się na nie czynsz za mieszkanie w wysokości - 990 zł, opłata za energię – ok. 100 zł, reaktywowany kredyt w Raiffeisen POLBANK – 760 zł rata, reaktywowany kredyt w Deutsche Bank – 600 zł rata, koszty wyżywienia – 600 zł - wyliczone opcjonalnie. Na dowód powyższego przedłożył szereg dokumentów, w szczególności: fakturę VAT za energię elektryczną, harmonogram spłaty kredytu w Raiffeiesen POLBANK, dowód wpłaty do Raiffeiesen POLBANK- 500 zł, harmonogram spłat kredytu w Deutsche Bank, dowód wpłaty w Deutsche Bank - 100 zł, oświadczenie dotyczące kont bankowych, oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz źródłach utrzymania, PIT -11 z 2014 r., zaświadczenie z Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta Tarnowa z dnia 20 lutego 2015 r. W zaświadczeniu od pracodawcy z dnia 23 lutego 2015 r. widnieje natomiast adnotacja, ze od stycznia wynagrodzenie skarżącego wynosi 2.000 zł brutto miesięcznie. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył w terminie sprzeciw, w którym podniósł, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania, jak również opłacić adwokata, tymczasem czuje się "defaworyzowany i bezbronny w obliczu nie uznającego żadnych argumentów Urzędu Skarbowego". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie powyższe twierdzenia wskazać należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całościowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód, który obecnie plasuje na się na poziomie 2.000 zł brutto. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie korzysta z instytucjonalnej pomocy opieki społecznej, na bieżąco reguluje swoje stałe opłaty i zobowiązania. Wskazać należy, że miesięczne wydatki deklarowane przez wnioskodawcę w kwocie 3.050 zł przewyższają wykazywane dochody, a to czyni niewiarygodne twierdzenia skarżącego o uzyskiwaniu dochodu jedynie z jednego źródła. Trudno bowiem w tym zakresie przyjąć lakoniczne i nie poparte żadnymi dowodami twierdzenie o uzyskiwaniu pomocy ze strony rodziny, zwłaszcza ze skarżący nie wskazuje, ani którzy z członków rodziny go wspierają, ani też w jakiej wysokości są to kwoty. W ocenie Sądu nie można też dać pierwszeństwa spłacie prywatnych kredytów, jak czyni to wnioskodawca przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.