I SA/Kr 19/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 04.11.2011r., Nr[...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. 2. w pozostałej części wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 04.11.2011r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy J. Ł. ur. w 1953r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje on rentę inwalidzką w wysokości 637,53 zł. miesięcznie, netto a z tytułu umowy o dzieło dotyczącej utrzymania czystości - 300 zł., miesięcznie , netto. Jego miesięczne wydatki obejmują : opłatę za mieszkanie -200 zł., opłatę za gaz – 50 zł., opłatę za energię elektryczną - 40 zł., koszty utrzymania i żywności – 300 zł. Wnioskodawca spłaca też kredyt, którego miesięczna rata po konsolidacji wynosi 288,56 zł. Jak podnosi zaciągnięte wcześniej kredyty miały na celu pokrycie kosztów leków i zapewnienie mu minimum egzystencji. J. Ł. jest właścicielem lokalu mieszkalnego, położonego w K. przy ul. [...] stanowiącego odrębną nieruchomość , składającego się z pokoju, łazienki , wnęki kuchennej, przedpokoju, którego łączna powierzchnia wraz z piwnicą wynosi 34 m2. Dla nieruchomości tej Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą Nr[...]. Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Z całą pewnością więc zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma zastosowanie w przypadku kiedy strona skarżąca otrzymuje stały dochód i jest właścicielem nieruchomości. Oczywiście stopień partycypacji trzeba określić każdorazowo, biorąc pod uwagę indywidualną sytuację majątkową strony skarżącej a także wysokość należnych kosztów sądowych. W rozpatrywanej sytuacji wpis od skargi wynosi 500 zł. a więc tylko o 137,53 zł., mniej od uzyskiwanej renty i o 90 zł. mniej od miesięcznych wydatków strony skarżącej wynikających z opłat i kosztów utrzymania. Stąd też konieczność uiszczenia całej tej sumy wiązałaby się z uniemożliwieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Analizując zdolności płatnicze J. Ł. nie można pominąć faktu, iż spłaca on skonsolidowany kredyt a prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Należy jednak zaznaczyć , iż pieniądze uzyskane w wyniku kredytów przeznaczane były również na bieżące utrzymanie i zakup lekarstw, co pozwala patrzeć na tą ogólna zasadę nieco pod innym kątem. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający , stanął więc na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych zasadne jest ponad kwotę 100 zł czyli najmniejszą wartość wpisu przewidzianą przez Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 24 grudnia 2003 r., nr 221, poz. 2193 z p.zm.) Rozstrzygnięcie to nie pozbawia wnioskodawcy zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża go w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. W związku z tym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 ).