I SA/Kr 191/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005r. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 2 marca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. L. o zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony pismem z dnia 2 kwietnia, 26 kwietnia, 9 maja i 14 maja 2012r., w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 2011r. We wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód osiągany z tytułu umowy o pracę wynosi 1500 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o pow.38 m2, ½ części udziału we własności nieruchomości gruntowej o pow. 1,11 ha, ¼ cz. udziału we własności nieruchomości rolnej, zabudowanej o pow. 2ha. Na uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż do WSA w Krakowie złożyła cztery skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, które zostały zarejestrowane pod sygnaturami I SA/Kr 190-193/12. Kwota łączna wpisów od tych skarg wynosi 15.058 zł i na obecnym etapie życia przekracza możliwości finansowe skarżącej. Utrzymuje się ona z wynagrodzenia za pracę w wysokości netto 1111,86zł miesięcznie. Ponadto z tytułu najmu nieruchomości rolnej zabudowanej o pow. 2 ha uzyskuje wynagrodzenie miesięczne brutto w wysokości 1500 zł, płatne co kwartał. Nie posiada oszczędności, z których mogłaby uiścić wpis. Według skarżące odmowa zwolnienia od wpisu oznaczałaby pozbawienie jej prawa do sądowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 15 marca 2012 r., skierowanym do pełnomocnika skarżącej, została ona wezwana do jego uzupełnienia wniosku. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2012 r., uzupełniającym wniosek pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż w związku ze zmianą umowy spółki M. spółka jawna z dniem 26 lipca 2010 r. skarżąca nie jest już wspólnikiem tej spółki. Nie ma zatem, dostępu do jej rachunków bankowych, jak i możliwości uzyskania z nich wyciągów celem przedłożenia przed sądem. Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, a zatem nie składała w bieżącym roku deklaracji VAT. Konto osobiste skarżącej zostało zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W piśmie tym pełnomocnik wymienił również wszystkie nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność skarżącej tj. mieszkanie o pow. 38 m2, oraz dwie nieruchomości rolne. Według oświadczenia skarżąca obecnie zamieszkuje w miejscowości B., przy ul. N.[...], w lokalu mieszkalnym stanowiącym jej własność. Ona też ponosi koszty jego utrzymania. Według oświadczenia skarżącej w roku 2011 osiągała ona jedynie dochody ze stosunku pracy w M. spółka jawna w wysokości 1500 zł brutto miesięcznie - zaświadczenie pracodawcy na okoliczność wysokości miesięcznego wynagrodzenia skarżącej. Małżeństwo małżonków A. i Z. L. nie zostało rozwiązane wyrokiem sądowym. Nie pozostają oni również w separacji na skutek orzeczenia sądowego. Wiąże ich umowa o rozdzielności majątkowej (zalegająca w akta administracyjnych). Do pisma dołączona została kserokopia wyciągu z konta osobistego skarżącej, odpis z KRS dot. spółki M., wydruki centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych dotyczące nieruchomości stanowiących własność i współwłasność skarżącej, kserokopie rachunku za czynsz - 415,83 zł, kserokopia zeznania podatkowego za rok 2010, kserokopia umowy najmu nieruchomości gruntowej, wniosek do Starostwa Powiatowego w O. o wydanie zaświadczenia w sprawie własności pojazdów mechanicznych, kserokopia księgi wieczystej lokalu numer 2 położonego w budynku przy ul. N. [...]w B., oraz nieruchomości gruntowych stanowiących współwłasność skarżącej. Pismem z dnia 19 kwietnia 2012 r. wezwano skarżącą dodatkowo do wyjaśnienia gdzie mieszka jej syn P. L., czym się zajmuje - czy obecnie zajmuje jakieś stanowisko w spółce M., jakie są jego źródła dochodu miesięcznego i jak jest ich wysokość, sprecyzowanie kwoty jaka widnieje na przedłożonych do akt kserokopiach wyciągów bakowych dot. pozycji – "środki zablokowane", przedłożenia zeznania podatkowego za rok 2011 oraz oświadczenia czy wynagrodzenie skarżącej jest objęte zajęciem komorniczym, jeśli tak to do jakiej wysokości. Do pisma uzupełniającego z dnia 9 maja 2012r. dołączone zostało zaświadczenia z Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w O. potwierdzające, iż skarżąc A. L. nie figuruje jako właściciel pojazdu mechanicznego. Do pisma uzupełniającego z dnia 14 maja 2012r. dołączone zostało oświadczenie syna skarżącej P. L., w którym odmawia on przekazania informacji w zakresie wysokości jego miesięcznego wynagrodzenia, gdyż zakreślony przez sąd obowiązek nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, ponadto dołączono kserokopię zeznania podatkowego za rok 2011. Postanowieniem z dnia 24 maja 2012r. Referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił Referendarzowi w pierwszej kolejności nałożenie na swą mocodawczynię obowiązków nieznajdujących uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. W szczególności ustawowy wzór wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obejmuje swym zakresem informacji dotyczących członków najbliższej rodziny, którzy nie pozostają jednak we wspólnym gospodarstwie ze skarżącym. Zdaniem pełnomocnika nie jest również uprawnione stanowisko, iż w ramach obowiązku alimentacyjnego syn skarżącej miałby być zobowiązany do ujawniania swoich dochodów i ewentualnie pokrywania kosztów postępowania sądowego za skarżącą. W tym celu odwołano się do kilku orzeczeń NSA, odrzucając przy tym stanowisko zawarte w innych rozstrzygnięciach, na które dla odmiany powoływał się Referendarz. W ocenie pełnomocnika w warunkach niniejszej sprawy na stronę został nałożony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w wysokości, jaka w świetle okoliczności jest nadmierna. Podkreślono przy tym, że zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia powinien mieć fakt wszczęcia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, w toku którego zajęto jej rachunek bankowy, na którym były zgromadzone środki pieniężne, które pozwalałyby na uiszczenie wymaganego wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Jak już wzmiankowano, ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W tym celu strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Punktem wyjścia dla dalszych rozważań winno być przypomnienie, że z mocy art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm., powoływanej dalej jako "k.r.o.") rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Przepis ten ma charakter normy generalnej, której przeznaczeniem jest zapobieganie lukom w regulacjach dotyczących różnorodnych powiązań pomiędzy członkami rodziny. Jednocześnie, pojęcie wzajemnego szacunku oraz wspierania się rodziców i dzieci jest na tyle ogólne, że należy je uznać jako postulat. Ustawodawca nie przybliża form, w jakich realizacja tych powinności ma być realizowana, dzięki czemu pojęcie to pozwala na objęcie nim różnorakich form szacunku i pomocy, stosownych do sytuacji życiowej członków rodziny. Obowiązek wspierania się oznacza udzielanie pomocy materialnej, jak i osobistej. Jednocześnie, co szczególnie istotne w warunkach niniejszej sprawy, ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył czasu trwania obowiązków nałożonych na rodziców i dzieci, w szczególności zaś nie są one warunkowane sprawowaniem władzy rodzicielskiej, co oznacza, że wiążą członków rodziny także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości i samodzielności. Swoistym uszczegółowieniem tych zasad ogólnych jest regulacja art. 128 i n. k.r.o. dotycząca obowiązku alimentacyjnego, przy czym z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy istotnym jest, że obciążą on w pierwszej kolejności zstępnych, a poza przypadkiem rodziców obowiązanych do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie – uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Z racji faktu, że małżonek skarżącej ma znajdować się w równie dramatycznej sytuacji, jak ona sama, z natury rzeczy na drugi plan schodzi zasada pierwszorzędnego obowiązku alimentacyjnego między małżonkami W ocenie Sądu to właśnie wskazane powyżej normy powinny mieć pierwszorzędne znaczenie dla oceny przedstawionego we wniosku stanu faktycznego. W świetle złożonych przez skarżącą wyjaśnień i przedłożonych przez nią dokumentów, jej sytuacja majątkowa w istocie jawi się jako bardzo trudna. Dokonując tej oceny Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, że dwie z będących w jej posiadaniu nieruchomości obciążone są hipoteką, a środki na rachunku bankowym zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie, zgodnie z przedstawionymi dokumentami, skarżąca ma otrzymywać z tytułu zatrudnienia w Spółce, w której była uprzednio udziałowcem zaledwie 1500zł brutto. Oznaczałoby to zatem, że znajduje się ona w niedostatku, który występuje przecież nie tylko wtedy, gdy uprawniony do alimentacji nie posiada żadnych środków utrzymania, lecz określa także i taką sytuację materialną osoby uprawnionej, gdy nie może ona w pełni zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb (z wielu por. wyrok SN z dnia 20 stycznia 2000r., LEX nr 51632). W konsekwencji, niosłoby to za sobą zaktualizowanie się obowiązku alimentacyjnego obciążającego – wobec niedostatku jej męża - w pierwszej kolejności jej syna – P. L. Nie można zatem odmówić racji działaniom Referendarza sądowego, który wobec oczywistych wątpliwości dotyczących realnych możliwości samodzielnego utrzymania się skarżącej, starał się zbadać ewentualne dodatkowe źródła dochodów, które zgodnie z zasadami współżycia społecznego wiązały z osobą zobowiązaną wobec niej do alimentacji. Wobec tych niedomówień w interesie samej skarżącej leżało przedsięwzięcie wszelkich niezbędnych działań mających na celu całościowe przedstawienie jej sytuacji osobistej i majątkowej. Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącą twierdzenia i dokumenty sytuacja majątkowa jawiła się bowiem w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tych okolicznościach na dalszy plan schodzi istocie kwestia, czy w ramach rozpoznawania wniosków o przyznanie pomocy sądy administracyjne są uprawnione do badania sytuacji osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz skarżącego, lecz niepozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Niemniej istotnym było również zwrócenie uwagi na losy mienia znacznej wartości, jakie w przeszłości przysługiwało samej skarżącej, a w efekcie nierozpoznanego bliżej zbycia ogółu praw i obowiązku w spółce prawa handlowego, weszło do majątku jej syna. Nie sposób odmówić racji argumentacji, iż wobec wyzbycia się składników majątkowych o znacznej wartości, których posiadanie w chwili obecnej mogłoby umożliwić skarżącej zadośćuczynienie powinnościom związanym z prowadzonym postępowaniem sądowym, za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy ocenić usiłowanie obciążenia przedmiotowymi kosztami budżetu Państwa, a w ostatecznym rozrachunku jego obywateli. Wbrew twierdzeniom sprzeciwu, w zaskarżonym postanowieniu wcale nie zarzucano skarżącej, iż ta celowo doprowadziła do sytuacji w której nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W sposób zgodny z zasadami logicznego rozumowania zakwestionowano jedynie ekonomiczny sens działań podejmowanych przez wnioskodawczynię, co uzasadnione było choćby długoletnim jej doświadczeniem w kierowaniu przedsiębiorstwem Spółki o znacznych rozmiarach. Od tak obytego uczestnika obrotu gospodarczego można chyba oczekiwać bardziej racjonalnych działań niż te które daje się zrekonstruować jedynie w oparciu o akta niniejszej sprawy. Jeżeli jednak za takim sposobem postępowania skarżącej stały inne, nieujawnione, przyczyny nic nie stało na przeszkodzie, by strona i jej profesjonalny pełnomocnik podzielili się nimi w treści uzasadnienia sprzeciwu. Ze wszech miar słuszne jest zatem twierdzenie, że w zaistniałej sytuacji skarżąca nie ma powodów oczekiwać, iż zostanie potraktowana na równi z osobami bezrobotnym, osobami w trudnej sytuacji życiowej, chorymi, pozbawionymi środków finansowych korzystających w sposób uzasadniony z dobrodziejstwa prawa pomocy. Każdorazowo, nieproduktywne wyzbycie się majątku na rzecz najbliższych (w oderwaniu od tego czy było ono celowe czy też nie) i w konsekwencji doprowadzenie do sytuacji, w której skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania jest nie do pogodzenia z celami ustanowienia w postępowaniu sądowo administracyjnym instytucji prawa pomocy. Motywem działania ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza zaś, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W warunkach niniejszej sprawy przyznanie skarżącej prawa pomocy stanowiłoby zaś w ocenie Sądu jej niczym nieuzasadnione uprzywilejowanie w stosunku do innych obecnych i przyszłych stron oraz uczestników postępowania sądowo-administracyjnego. W ocenie Sądu jako niewiarygodne należy ocenić twierdzenia skarżącej co do wynagrodzenia jakie otrzymuje z tytułu wykonywania pracy w Spółce "M.", które poparto wprawdzie dokumentami, jednakże są mało zrozumiałe w świetle zasad doświadczenia życiowego. Należy bowiem przypomnieć, że przed zbyciem ogółu praw i obowiązków w tej jednostce organizacyjnej, przez okres ośmiu lat jako wspólnik spółki jawnej z mocy zasad prawa handlowego miała prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, co bez wątpienia niosło za sobą w konsekwencji zdobycie znacznego doświadczenia w kontekście prowadzonego przez Spółkę przedsiębiorstwa. Nie sposób zatem zrozumieć, dlaczego jako nadzwyczaj wartościowy dla przedsiębiorstwa pracownik godzi się ona na wykonywanie pracy za li tylko minimalne wynagrodzenie. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.