I SA/Kr 1945/14

sygn. akt I SA/Kr 1945/14 Kraków, dnia 11 czerwca 2015 r. POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Ś. i A.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 września 2014r. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014r. postanawia: oddala wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.Ś. i A. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 września 2014r. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014r. Wnioskodawcy podnieśli, że nie są w stanie ponosić kosztów opłaty sądowej bez uszczerbku dla pokrycia kosztów swojego utrzymania. Skarżący zwrócili uwagę na swój stan zdrowia, wyliczając schorzenia. Podali, że są współwłaścicielami domu w R., będącego w stanie do kapitalnego remontu oraz działki rekreacyjnej w K., obciążonej hipoteką. Wskazali, że nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani wartościowych przedmiotów. Łączny dochód brutto określili na 2 400 zł. Wskazali również miesięczne koszty utrzymania, których suma równa była ich miesięcznym dochodom. Postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. W uzasadnieniu postanowienia wykazał , że skarżący, mimo wezwania, nie przedstawili żadnych dokumentów potwierdzających koszty utrzymania, zeznań podatkowych. Nie udokumentowali ponoszonych wydatków i nie przedstawili zaświadczenia Wydziału Ewidencji Pojazdów pomimo przedłużonego na ich prośbę zarządzeniem z dnia 12 lutego 2015r. terminu do złożenia tychże dokumentów i oświadczeń. Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżących aktualnych faktycznych dochodów, określenia, czy prowadzą działalność gospodarczą, nie przedstawienie zeznań podatkowych, nie wyjaśnienie czy pensjonat w K. przynosi dochody - budzi wątpliwości co do faktycznych źródeł i wysokości tychże dochodów, z których pokrywane są wyliczone szczegółowo media i wszelkie koszty utrzymania rodziny. Nieudzielanie przez skarżących informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące ich sytuacji majątkowej. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podnieśli, że zostało wydane przedwcześnie, ponieważ sąd nadal nie rozpoznał wniosku o przedłożenie w późniejszym terminie zeznań podatkowych za rok 2014 oraz zaświadczenia z ewidencji pojazdów. Wskazali, że termin do sporządzenia i wniesienia zeznania podatkowego upływał 30 kwietnia, zaś naczelnik urzędu skarbowego ma termin jednego miesiąca na sporządzenie zaświadczenia o ich dochodach. Podobnie wójt właściwej gminy ma termin jednego miesiąca na wydanie zaświadczenia na podstawie zapisów ewidencji pojazdów. Zdaniem skarżących postanowienie wydano na podstawie błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny dowodów. W. i A. Ś. podnieśli też, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, posiadając identyczne informacje i dowody, zwolnił ich od wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – zgodnie z art. 246§1 pkt 1 p.p.s.a. – następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić w tym miejscu należy, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. W orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Sąd zauważa, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może -jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż zainteresowana nie wykazała- w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Aby dokonać oceny możliwości płatniczych strony sąd musi dysponować co najmniej informacjami i dokumentami, o jakich przedłożenie wezwano skarżących w toku postępowania przed referendarzem sądowym. Skarżący byli wzywani do przedłożenia nie tylko dokumentów obrazujących dochody, potwierdzających wydatki oraz zaświadczenia z ewidencji pojazdów. Rację mają co prawda skarżący gdy podnoszą, że wezwano ich o przedłożenie zeznań podatkowych w momencie, kiedy jeszcze nie upływał termin do ich złożenia, natomiast organy administracji winny wystawić żądane zaświadczenia w terminie miesięcznym. Niemniej jednak zarządzeniem z dnia 12 lutego 2015 r. referendarz sądowy przedłużył termin do przedłożenia dokumentów do trzydziestego dnia od daty otrzymania zarządzenia. Z całą pewnością tak przedłużony termin był już wystarczający do uzyskania zaświadczenia z ewidencji pojazdów. Nadto zauważyć należy, że termin składania zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 już upłynął, a skarżący nadal nie zrealizowali obowiązku przedstawienia tych zeznań. Nic nie stało na przeszkodzie, aby dokumenty takie dołączyć do sprzeciwu od postanowienia referendarza. Zwolnienie od kosztów sądowych w innej sprawie sądowoadministracyjnej nie może oznaczać, że skarżący automatycznie uzyskają prawo pomocy w podobnym zakresie w pozostałych swoich sprawach. Podsumowując Sąd stwierdza, że skarżący nie zrealizowali warunków wykazania, że nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Uchylanie się od złożenia dokumentacji, bardzo istotnej dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawców, musi prowadzić w powyższej sytuacji do oceny, że skarżącym nie przysługuje prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.