I SA/Kr 196/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.W. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 19-letnią córką M.W. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 200 m². Nie posiada on zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Rubryki formularza, w których należało wykazać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, ich źródło oraz wysokość, zostały wykreślone. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał na brak możliwości finansowych i postępujące ubóstwo. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia poprzez oświadczenie z jakiego źródła i w jakiej wysokości skarżący uzyskuje środki na bieżącą egzystencję, oświadczenie czy korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak, należało przedstawić ostatnią decyzję o przyznaniu takiej pomocy, wyjaśnienie, czy prowadzona przez niego działalność gospodarcza została wyrejestrowana – jeśli tak, należało przedłożyć potwierdzające ten fakt dokumenty, zaś jeśli nie – to czy przynosi ona skarżącemu jakiekolwiek dochody (należało przedłożyć na tę okoliczność odpowiednie deklaracje podatkowe potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów), wykazanie stanu majątkowego, źródła i wysokości dochodów małżonki skarżącego, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy, oświadczenie, czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek dochody z nieruchomości położonej przy ul. S. w K. (np. z tytułu najmu) – jeśli tak, jaka jest ich wysokość, udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny skarżącego (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, opał, podatki, wywóz ścieków, ubezpieczenie itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, edukacja córki, ewentualne leczenie itp. W odpowiedzi na wezwanie W.W. oświadczył, iż środki na bieżącą egzystencję czerpie z okresowego zasiłku chorobowego oraz pożyczek od rodziny. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej. Prowadzona przez niego działalność nie została wyrejestrowana, gdyż w takim przypadku byłby on pozbawiony jakiegokolwiek świadczenia, nawet z zasiłku chorobowego. Działalność ta nie przynosi jednak stronie żadnego dochodu. Małżonka skarżącego jest właścicielką mieszkania własnościowego przy ul. F.. Utrzymuje się ona z renty w wysokości 800 zł. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów z nieruchomości położonej w K. przy ul. S. Koszty miesięczne związane z utrzymaniem domu to: gaz 900 zł, prąd 190 zł, woda 80 zł, a ponadto wyżywienie 900 zł, leczenie ok. 300 zł. Wysokości wydatków ponoszonych na zakup ubrań i edukację córki skarżący nie jest w stanie określić. Do pisma W.W. załączył kopie następujących dokumentów: historii rachunku bankowego w Banku PKO BP za okres od 2 stycznia 2013 roku do 4 kwietnia 2013 roku, faktury za gaz z dnia 6 lutego 2013 roku opiewającej na kwotę 1.670,02 zł, faktury za energię elektryczną z dnia 15 października 2012 roku stanowiącej rozliczenie za okres od 13 kwietnia 2012 roku do 11 października 2012 roku oraz przewidywaną należność na okres od 11 października 2012 roku do 26 marca 2013 roku (kwota 192,42 zł miesięcznie) oraz faktury za wodę z dnia 15 lutego 2013 roku opiewającej na kwotę 182,54 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Po przeprowadzeniu analizy przedłożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów źródłowych nie można uznać, aby skarżący przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie. W złożonym formularzu "PPF" W.W. nie wykazał źródła, ani wysokości uzyskiwanych dochodów zarówno własnych, jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do podania tych informacji. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że środki na bieżącą egzystencję czerpie z okresowego zasiłku chorobowego oraz "pożyczek wśród rodziny". Nie podał on jednak jaka jest wysokość zasiłku, ani pożyczek, które uzyskuje od członków rodziny. Orzekający nie posiada zatem żadnych informacji o wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje w miesiącu skarżący, a takie dane są niezbędne dla ustalenia czy ma on możliwość poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym, czy też nie. Skarżący ponosi, co prawda, wysokie koszty utrzymania nieruchomości położonej w K. przy ul. S., jednakże bez możliwości zestawienia wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów i ponoszonych wydatków orzekający nie jest w stanie ustalić, czy jest on w stanie wygospodarować jeszcze środki na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Należy przypomnieć, że podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, zatem i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10, LEX nr 591337). Nie podając informacji o wysokości uzyskiwanych w miesiącu dochodów skarżący uniemożliwił orzekającemu wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może natomiast stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.