I SA/Kr 2131/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie : Przewodniczący :Sędzia WSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. L.-W. na postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 2131/11 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. L.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. L.-W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2007 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 927/10 M. L.-W. ur. w 1953 r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w kwocie 663,55 zł miesięcznie netto, a z tytułu najmu dwóch lokali uzyskuje łącznie kwotę 3.348 zł. (1.893 zł + 1.455 zł) . Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą natomiast ok. 609 zł. Skarżąca jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł), w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90.000 zł) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2 (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172.900 zł). Lokale te są wynajmowane, a pieniądze przeznacza ona na pokrycie rat kredytowych oraz podatku od nieruchomości. Strona skarżąca wydaje na ten cel 3.515,57 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podaje, iż po spłaceniu rat kredytowych pozostaje jej kwota 350–400 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2011 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie oddalił jej wniosek. Orzekający uznał, iż rozpatrywanym przypadku sytuacja skarżącej jest trudna, ale nie wyjątkowa, więc nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, iż choć skarżąca jest właścicielką nieruchomości, jednak korzyści finansowe jakie z nich płyną praktycznie bilansują się z kosztami kredytów zaciągniętych na ich zakup. Sprzedaż owych nieruchomości, w krótkim okresie, jest natomiast utrudniona z powodu wysokich obciążeń hipotecznych. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie jej warunków bytowych. Preferencja wyboru podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi, a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Na zakończenie zwrócono uwagę, iż nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. W dniu 19 stycznia 2012 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego. Skarżąca uznała, iż nie może zgodzić się na to by przez fakt, iż nie jest profesjonalnym prawnikiem i niezbyt jasno formułuje wnioski, jej słuszne żądania zostały oddalone. Ponadto uznała, iż jej sprawa ma fundamentalne znaczenie dla sytuacji prawnej innych podatników. Skarżąca podniosła w sprzeciwie także spostrzeżenia odnoszące się do zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym pkt1). Tylko zatem w wyjątkowych przypadkach można zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe i koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04) Ponadto instytucja ta jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Sądu , w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Sytuacja majątkowa skarżącej w ocenie Sądu pozwala na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, tym bardziej, iż na tym etapie postępowania taka konieczność nie występuje. Skarżąca otrzymuje regularnie rentę w kwocie 663,55 zł miesięcznie netto, a z tytułu najmu dwóch lokali użytkowych uzyskuje łącznie kwotę 3.348 zł. (1.893 zł + 1.455 zł) . Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą natomiast ok. 609 zł. Skarżąca jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M., nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2 w K. .Sama zaś konieczność spłaty zobowiązań kredytowych z uwagi na obciążenie nieruchomości hipotekami nie stanowi o ubóstwie skarżącej. Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych. Dodatkowo należy także podnieść ,że na tym etapie postępowania sądowego skarżąca nie jest zobligowana do poniesienia dodatkowych kosztów związanych z prowadzeniem swoich spraw poprzez konieczność występowania w jej sprawie pełnomocnika. Należy mieć bowiem na uwadze okoliczność, że wynikająca z art. 134§1p.p.s.a. zasada niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Sąd I instancji ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Nie znajdując zatem podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.245 §3 w zw. z art.246§1pkt 2 w zw. z art.260 p.p.s.a.