I SA/Kr 252/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 2 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za grudzień 2004r. postanawia: oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych. K.F. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą F.U.H. "P" wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 2 grudnia 2010 r., nr [...] określającą skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za grudzień 2004 r. w kwocie 987.535 zł. Wraz ze skargą skarżący K.F. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną I. C. – F. synem A. F. urodzonym w 2000 r. oraz córką Z.F. urodzoną w 2005 r. Wnioskodawca podał, iż działalność gospodarcza przynosi mu dochód w wysokości ok. 2.500 zł. miesięcznie, a żona nie pracuje. W roku 2009r. uzyskał on dochód w wysokości 62.838,55 zł, przy przychodzie wynoszącym 8.820.348,03 zł miesięcznie. Wydatki rodziny obejmują przy tym: opłatę za mieszkanie i CO – 540 zł, opłatę za energię elektryczną – 60 zł, opłatę za telefon 140 zł, opłatę za przedszkole – 240 zł, koszty żywności oraz inne – 2.300 zł. Skarżący wskazał, że mieszka wraz z rodziną w mieszkaniu o pow. 63 m2, należącym do jego żony, gdyż pomiędzy nimi istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Ponadto żona jest właścicielem samochodu osobowego. Skarżący zaś jest właścicielem autocysterny FSC A 200 rok prod. 1990, ciągnika siodłowego marki Scania rok prod. 1999 i samochodu ciężarowego (autocysterna) marki Volvo, rok prod. 1998, przy czym pojazdy te zostały zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący K.F. nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, gdyż nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. Referendarz stwierdził następnie, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz nie dał jednocześnie wiary oświadczeniom Skarżącego, iż jego żona nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Z wyciągu nr 13 (z dnia 21.01.2001r.) z rachunku prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A. dla "P" F.H.U. K. F." wynika bowiem, iż rachunek ten został zasilony dnia 21.01.2011r. wpłatą w wysokości 8 330 zł. z konta nr [...] należącym do: "I. C. – F. F.H.U. P. – E.". Stwierdził, że w świetle tego faktu trudno zatem uznać za wiarygodne oświadczenie strony skarżącej w tym zakresie. W dalszej części uzasadnienia znalazło się stwierdzenie, że przesłane dokumenty bankowe świadczą też o innych okolicznościach, które przeczą, że strona skarżąca wykazała wolę współpracy z Sądem w zakresie ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, do czego została zobligowana. Z wyciągów nr 2,3,10,13 (z dnia 05.01.2001r., 07.01.2001r., 18.01.2001r., 21.01.2001r.) dotyczących rachunku prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A. dla "P" F.H.U. K. F." wynika, iż Skarżący ma też inne konto o nr [...], o którym nie wspomniał i którego wyciągów nie przesłał. Zaznaczono również, iż transakcje dokonywane z tego konta opiewały na znaczne kwoty. Przelew z dnia 05.01.20011r. na konto "P" F.H.U. K. F." wynosił np. 61.400 zł. W takiej sytuacji trudno więc mówić o "wykazaniu" przesłanek prawa pomocy. Teza ta jest tym bardziej uzasadniona, kiedy weźmie się pod uwagę relację podanych przez wnioskodawcę miesięcznych dochodów rodziny do jej wydatków. Z zestawienia tego wynika, iż miesięczne wydatki (540 zł. + 160 zł. + 140 zł. +240 zł. + 2300 zł. = 3 380 zł.) przewyższają domowy budżet (ok. 2500 zł.). Zwrócić trzeba uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem ich charakteru i wielkości. Brak którychkolwiek danych w tym zakresie czy też pełnych danych o stanie kont i wysokości dokonywanych w ich ramach transakcji skutecznie uniemożliwia taką analizę. Na powyższe postanowienie referendarza sądowego Skarżący, z zachowaniem terminu, pismem z dnia 20 maja 2011 r. wniósł sprzeciw, w którym wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych co zamyka mu zupełnie drogę do obrony w tej sprawie i poddania rozstrzygnięcia organów administracyjnych ocenie Sądu. Wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, z którą nie łączy go wspólnota majątkowa. Stwierdził przy tym, iż żona nie uiści za niego jakichkolwiek kosztów na opłacenie skargi. Skarżący nie ma też możliwości pożyczenia tych pieniędzy. Wskazał, że nie mógł przedstawić zeznania rocznego za 2010 r. ponieważ w chwili wnoszenia wniosku o przyznanie prawa pomocy jeszcze go nie miał. Zeznanie takie zostało przedstawione wraz ze sprzeciwem i wynika z niego, iż skarżący w ubiegłym roku z prowadzonej działalności gospodarczej wykazał stratę. Jakiekolwiek przelewy z rachunków bankowych w okresie poprzednim też o niczym nie świadczą, bowiem związane są z normalnym regulowaniem zobowiązań. Choć przelewy opiewały na znaczne kwoty, to nie były to pieniądze Skarżącego. Obecnie ma zajęte konta bankowe i gdyby nie ten fakt, to z pewnością stać by go było na opłacenie skargi z linii debetowej, jaką miał na rachunkach. W chwili obecnej przeciwko Skarżącemu toczy się oprócz postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Celny również sprawa windykacyjna prowadzona przez bank. Był on zmuszony zwolnić pracowników, którzy wystąpili do sądu i zapadł już jeden niekorzystny dla niego wyrok. Ma również nieuregulowane należności w stosunku do kontrahentów. Skarżący do sprzeciwu dołączył informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej swojej małżonki I. C.-F. w roku podatkowym 2010, z której wynika, że osiągnęła ona stratę w wysokości 134.461,20 zł. Sam skarżący przedstawił informację o wysokości swojego dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej, z której wynika, że w roku podatkowym 2010 poniósł stratę w wysokości 9.031,62 zł. Dodatkowo z tytułów wykonawczych z dnia 22 grudnia 2010 r. wynika, iż przeciwko wnioskodawcy jest prowadzona przez Dyrektora Izby Celnej egzekucja administracyjna do kwoty obejmującej łącznie 1.064.326 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ponadto stosownie do art. 252 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu (art. 245 § 2) o ile - poza samym wnioskiem (art. 243) - złoży oświadczenie, w którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że oświadczenie Skarżącego jest niepełne, zaś samo jego oświadczenie o stanie majątkowym budzi poważne wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem. Świadczą o tym okoliczności wskazane przez referendarza, które nie zostały wyjaśnione przez Skarżącego w złożonym sprzeciwie. Porównując zestawienie miesięcznych dochodów wskazane przez Skarżącego (ok. 2.500 zł) z miesięcznymi wydatkami (3.380 zł) należy stwierdzić, że Skarżący wydaje więcej aniżeli zarabia. Sam Skarżący w złożonym oświadczeniu stwierdził, że nie posiada żadnych oszczędności. Oznacza to, iż podał on nieprawdziwe dane odnośnie swojej sytuacji majątkowej. Trudno również stwierdzić z czego utrzymywał się w 2010 r, gdyż z przedłożonego zeznania podatkowego wynika, iż poniósł stratę. Także z zeznania podatkowego żony Skarżącego wynika, że i ona poniosła stratę. Oznaczać to musi, że według tych zeznań, rodzina Skarżącego nie miała środków na utrzymanie w 2010r., choć ponosiła określone wydatki. Przedłożone zatem zeznania nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu dochodów Skarżącego oraz jego żony. Biorąc zaś pod uwagę, że miesięczne wydatki wynosiły ponad trzy tysiące złotych, dochody Skarżącego nie mogły wynosić 2.500zł, lecz musiały być wyższe. Skarżący nie wskazał jednak źródeł tych dochodów. Sąd nie może zatem dać wiary Skarżącemu o wysokości osiąganego przez niego dochodu. Kolejna nieścisłość dotyczy dochodów uzyskiwanych przez małżonkę Skarżącego. Początkowo Skarżący stwierdził, że jego żona nie osiąga dochodów, lecz zajmuje się wychowywaniem dzieci. Dopiero na skutek badania przez Referendarza dostarczonych dokumentów okazało się, że jednak żona Skarżącego prowadziła działalność gospodarczą. Jest to kolejna okoliczność, która nie pozwala przyjąć za prawdzie twierdzeń Skarżącego o jego sytuacji materialnej. Stawia to także pod znakiem zapytania prawdziwość jego innych twierdzeń dotyczących sytuacji majątkowej w której się znalazł. Skarżący nie przedłożył również, pomimo wezwania, wyciągów z kont bankowych swojej żony I. C. – F. choć jak słusznie wskazał Referendarz, dokonywano z takiego konta przelewów na konto Skarżącego. Nieuzasadnione są przy tym wywody Skarżącego, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i żona nie przekaże mu żadnych kwot. W szczególności można wskazać na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2010 r. (I GZ 274/10 – dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) w którym Sąd ten potwierdził, że niezasadne jest powoływanie się przez Skarżącego na rozdzielność majątkową małżonków, która jego zdaniem nie pozwala na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej Skarżącego. Przepisy bowiem prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Skarżący myli się co do skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne. Skarżący tymczasem nie przedstawił sytuacji majątkowej w jakiej znajduje się jego żona, choć był wzywany do przedstawienia odpowiednich dokumentów mających zobrazować taką sytuację. Jak z powyższego wynika wniosek Skarżącego musiał zostać oddalony, gdyż Skarżący nie przedstawił należycie swojej sytuacji materialnej. Co więcej Skarżący usiłował wprowadzić Sąd w błąd stwierdzając, iż jego żona nie osiągała żadnych dochodów. Sytuacja taka uniemożliwia dokonanie analizy sytuacji materialnej Skarżącego. Tym samym sam Skarżący pozbawił się prawa do zwolnienia go od kosztów sądowych. Należy także pamiętać, że samo udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 31 lipca 2008r. II FZ 297/08 LEX nr 493855). Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Osoba która mogłaby skorzystać z pomocy państwa polegającej na zwolnieniu jej od kosztów sądowych, kosztem innych obywateli, powinna przedstawić pełną i rzetelną informację o swojej sytuacji majątkowej. Skarżący takiej informacji jednak nie przedstawił. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.