I SA/Kr 253/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 01.12.2010r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ½ części 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 01.12.2010r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów A.K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem K.K. ur. w 1966r., córką K.K. ur. w 2002r. oraz synami: A.K. ur. w 2003r. i M.K. ur. w 2006r. Wnioskodawczyni zatrudniona jest w Szpitalu w K. na stanowisku pielęgniarka oddziałowa. Jej średnie miesięczne wynagrodzenie z tego tytułu wynosi 2 774,76 zł. netto , przy czym od lutego 2011r. suma ta pomniejszana jest o kwotę 1164 zł w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym (dowód: zaświadczenie ze Szpitala w K., z dnia 01.04.2011r.) W lutym pensja A.K. wyniosła 1 142,26 zł. netto (dowód: wyciąg z rachunku bankowego –nr [...] prowadzonego przez PKO Bank Polski S.A. O/K., nr [...] , z dnia 14.03.2011r. ). W 2010 r. jej dochód stanowił natomiast 39 743 zł. K.K. pobiera rentę w wysokości 675,28 zł. miesięcznie, netto (dowód: decyzja o waloryzacji renty z dnia 01.03.2011, znak [...]) Otrzymuje również przelewy od A. M. w wysokości 1000 zł. miesięcznie. (dowód: wyciąg z rachunku nr [...] prowadzonego przez Bank [...] S.A. z dnia 24.02.2011r. i 24.03.2011r. ) Saldo jego konta w tym banku przyjmuje wartość ujemną – 5 046,84 zł. . Limit zadłużenia w rachunku wynosi jednak 7200 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wnoszą ok. 2213,01 zł. i obejmują: czynsz – 1 348 zł. (dowód: potwierdzenie wpłaty za miesiąc luty 2011r. , Bank Zachodni WBK S.A. z dnia 17.02.2011r. ) , opłatę za energie elektryczną – ok. 332,63 zł. (dowód: potwierdzenie zapłaty kwoty przelanej za rachunek z terminem płatności 17.12.2010r. ), opłatę za przedszkole – ok. 242,28 zł. (dowód: rachunek za miesiąc marzec 2011r.) opłatę za obiady – ok. 136,80 zł. (dowód: rachunek za miesiąc marzec 2011r. ), opłatę za gaz – ok. 153,30 zł. (dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 15.02.2011r. ) Strona skarżąca jest właścicielem domu o pow. 70 m2. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego(§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Oboje małżonkowie otrzymują bowiem stały miesięczny dochód, który przy założeniu, iż pensja A.K. wynosi netto 1 142,26 zł. daje łączną sumę 2 817,54 zł. Przewyższa on zatem koszty utrzymania rodziny na poziomie 2213,01 zł. pozostawiając jednocześnie rezerwę na wydatki związane np. z wyżywieniem czy środkami czystości. K.K. dysponuje ponadto możliwością zaciągnięcia kredytu w ramach posiadanego rachunku bankowego do kwoty 7 200 zł. Trzeba natomiast zaznaczyć, iż strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ) W przypadku bowiem ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628 . W aspekcie takich okoliczności zwolnienie A.K. w całości od kosztów sądowych byłoby więc niezasadne. Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych A. K. wziął pod uwagę fakt, iż kwota pozostała po odjęciu od dochodów ( 2 817,54 zł. ) wymienionych kosztów utrzymania ( 2 213,01 zł.) nie jest wysoka i musi starczyć na zaspokojenie potrzeb pięcioosobowej rodziny, w skład której wchodzi trójka małych dzieci. Stąd też uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500 zł. pogorszyłoby warunki bytowe rodziny. Mając to na względzie orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie wnioskodawczyni w 1/2 części od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.