I SA/Kr 26/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 21.10.2010r. , nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółdzielni Pracy "H" postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 21.10.2010r. , nr [...], w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółdzielni Pracy "H". Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów W.M. ur. w 1950r. cierpi na cukrzyce i osteoporozę. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną B.M. ur. w 1951r. Małżonkowie mieszkają w mieszkaniu córki A. M. – G., które wcześniej jej podarowali. W.M. otrzymuje emeryturę w wysokości 1 526,74 zł. miesięcznie, netto a B.M. w wysokości 1 164,86 zł. , miesięcznie , netto. W roku 2010 wnioskodawca uzyskał z tego tytułu dochód w wysokości 10 647,78 zł. a jego żona dochód w wysokości 15 995,36 zł. Miesięczne wydatki strony skarżącej związane z bieżącymi potrzebami obejmują : opłatę za prąd – 95,48 zł. , opłatę za gaz – 81,92 zł. , czynsz – 316,72 zł., opłatę za UPS – 178,51 zł. , opłatę za kanał "Cyfra +" – 82,80 zł., koszty lekarstw – 100 zł. Strona skarżąca nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacja strony skarżącej nie ma natomiast znamion ubóstwa. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do przyznania prawa pomocy. Zarówno W.M. jak i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód w łącznej wysokości 2 691,60 zł. netto , miesięcznie. Ich miesięczne wydatki zamykają się natomiast w kwocie 855,43 zł. Do dyspozycji małżonków pozostaje więc kwota 1 836,17 zł. , która pozwala zdaniem orzekającego na uiszczenie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W przypadku bowiem ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628 ]. Sytuacja W.M. nie uniemożliwia mu natomiast realizacji szeroko rozumianego "prawa do sądu" a przedstawione dane wskazują raczej na niewłaściwą preferencję w zakresie wydatków niż wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Trudno bowiem uznać za konieczne wydatki na telewizję kablową i kanał "Cyfra +" w podanych kwotach (178,51 zł. + 82,80 zł. = 261,31 zł. ). Zwrócić należy uwagę przykładowo, iż już dwumiesięczne oszczędności w tym zakresie umożliwiłyby stronie skarżącej pokrycie kosztów sądowych bez jakiejkolwiek potrzeby cięć budżetu domowego w innych sferach życia codziennego. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem orzecznika przedstawione w niniejszej sprawie okoliczności, nie dają podstaw do zastosowania tej wyjątkowej instytucji jaką jest przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, na podstawie art.244§1, art.245§2, art. 246§1 pkt. 1, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr. 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.