I SA/Kr 260/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 10.12.2010r. , nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 10.12.2010r. , nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" i akt sprawy A. Ż. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. 3500 zł. miesięcznie , brutto (2505,34 zł. netto). Jej miesięczne wydatki obejmują : spłatę kredytu hipotecznego – ok. 1000 zł. , koszty utrzymania – w tym utrzymania mieszkania – ok. 400 zł. , opłatę za telefon – ok.100 zł. , koszty dojazdów do pracy – 100 zł. Ponadto strona skarżąca wspiera finansowo studiującego brata P. Ż., albowiem możliwości rodziców w tym zakresie są ograniczone. P. Ż. studiuje w trybie stacjonarnym na Politechnice K. i ponosi w związku z tym dodatkowe koszty zakwaterowania w K. A. Ż. jest właścicielką mieszkania o pow. 39,35 m2, nie posiada oszczędności, czy przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacji strony skarżącej trudno natomiast przypisać znamiona wyjątkowości. A. Ż. jest osobą młodą, pracującą. Jej wynagrodzenie jest znacznie większe od najniższego wynagrodzenia za pracę w 2011r. ( zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. Dz.U. z 2010r., nr 194, poz. 1288 wynosi ono 1386 zł.) i co miesiąc spłaca ratę kredytu na poziomie 1000 zł. Fakt ten, z kolei wyklucza praktycznie możliwość zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych zwłaszcza w przypadku gdzie łączny wpis od skarg w obu sprawach o sygn. akt I SA/Kr 259/11 i I SA/Kr 260/11 wynosi 200 zł. a wynagrodzenie miesięczne strony skarżącej stanowi kwotę 2505,34 zł. netto (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05). Trudno byłoby bowiem zaakceptować sytuację, w której strona skarżąca daje pierwszeństwo zobowiązaniom prywatnym przed publicznoprawnymi i jeszcze może liczyć na pomoc finansową pochodzącą ze Skarbu Państwa. W przypadku bowiem ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628 ]. Sytuacja A. Ż. nie uniemożliwia jej natomiast realizacji szeroko rozumianego "prawa do sądu" a uzasadnienie przedmiotowego wniosku wskazuje raczej na niewłaściwą preferencję w zakresie wydatków niż wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić , iż kwota 200 zł. stanowi zaledwie ok. 1/12 sumy wynagrodzenia wnioskodawczyni. Pamiętać natomiast trzeba , iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych, których odzwierciedleniem w dużym stopniu jest wysokość jej dochodu. Stąd też, zdaniem orzecznika, w niniejszej sprawie, przedstawione okoliczności nie dają podstaw do zastosowania tej wyjątkowej instytucji jaką jest przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt. 2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr. 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.