I SA/Kr 270/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Sp. z o.o. w K., w upadłości układowej, o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2016r., sygn. akt I SA/Kr 270/16 Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.S Sp. z o.o. w K. w upadłości układowej, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 10 grudnia 2015r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów spółka prowadzi działalność usługową w zakresie handlu sprzętem i oprogramowaniem komputerowym. Jej kapitał zakładowy wynosi 50 000 zł, a wartość środków trwałych, według bilansu na dzień 31 grudnia 2015r. wyniosła 19 267 656,88 zł. W ich skład weszły m.in. grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego) wycenione na kwotę 16 145 000 zł oraz budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej wycenione na kwotę 3 062 276,91 zł. W 2015 r. skarżąca spółka uzyskała dochód w wysokości 31 796,77 zł, przy przychodzie na poziomie 7 467 048,66 zł. Spółka na dzień 31 marca 2016r. na koncie prowadzonym przez Alior Bank S.A. miała zgromadzoną sumę 31 990,02 zł, a na rachunku prowadzonym przez Citi Handlowy (Bank Handlowy w W. S.A.) kwotę 7,81 zł. W kasie podmiotu znajdują się natomiast środki w wysokości 119,85 zł. Strona skarżąca podniosła, że posiadany majątek ma obciążenia hipoteczne na rzecz Banku Spółdzielczego Rzemiosła natomiast środki transportu objęte są zastawem skarbowym. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek strony skarżącej, uznając, że jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia strona skarżąca wniosła skutecznie sprzeciw. W sprzeciwie podniesiono min., że referendarz sądowy pominął fakt ciążących na spółce zobowiązań nie badając w żaden sposób możności wygospodarowania tych środków z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku. Spółka podała, że co miesiąc uiszcza podatek od nieruchomości w wysokości 2000 zł, ratę wymagalnego i przeterminowanego kredytu w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w K. w wysokości ok. 34000 zł, a fundusz płac w spółce wynosi ok. 30000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. W ocenie Sądu zażalenie skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie, a zatem postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2016r. należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu słusznie przyjął, że skarżąca spółka dysponuje środkami, które pozwalają jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, a na obecnym etapie postępowania tylko takie koszty postępowania jest zobowiązana ponieść. Sąd podziela pogląd przytoczony w zaskarżonym postanowieniu, że samo postanowienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Konieczne jest wykazanie przez spółkę, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem skarżącej spółki, jakoby referendarz sądowy pominął fakt ciążących na spółce zobowiązań nie badając w żaden sposób możności wygospodarowania tych środków z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku. W ocenie Sądu referendarz sądowy poddał ocenie wszystkie dane i dokumenty przedstawione przez spółkę obrazujące jej sytuację finansową. Sąd podkreśla, że w złożonym wniosku skarżąca spółka nie podała ani bieżących dochodów, ani wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz stanem upadłości. Wskazała jedynie stan kont bankowych, stan kasy oraz fakt obciążenia majątku hipoteką i zastawem skarbowym. Przedstawione przez skarżącą spółkę dane wraz z bilansem za zeszły rok dawały w ocenie Sądu podstawę do odmowy zwolnienia skarżącej spółki od kosztów sądowych. Sąd podkreśla, że jakkolwiek w zażaleniu skarżąca spółka wymieniła szereg swoich zobowiązań miesięcznych to jednak nie wskazała na uzyskiwany miesięczny przychód, z którego te zobowiązania reguluje. Nie podała też, czy i w jakim stopniu nie jest w stanie regulować tychże zobowiązań. Tym samym skarżąca spółka jakkolwiek kwestionuje fakt, że z posiadanych na rachunku środków w wysokości 31 997,83 zł jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 14444,57 zł, to nie podaje pełnych danych, pozwalających ocenić jej sytuację finansową. Sąd podkreśla w tym miejscu, że to na skarżącej spółce spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to strona skarżąca, wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym winna była przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów sądowych. W odniesieniu do osób prawnych Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (post. z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W niniejszej sprawie wartość środków trwałych, według bilansu na dzień 31 grudnia 2015r. wyniosła 19 267 656,88 zł. W zażaleniu spółka podała, że większość jej majątku trwałego obciążona jest hipoteką jednakże nie wskazała jaka to część, a w jakiej części jej majątek jest wolny od obciążeń. Końcowo Sąd zaznacza, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2014r., sygn. akt. I FZ 186/14). Mając powyższe na uwadze Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.