I SA/Kr 286/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości oraz odmowy rozłożenia na raty tych należności p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości oraz odmowy rozłożenia na raty tych należności skarżąca L. M., reprezentowana przez adwokata J.M., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jej dochodów jest prowadzona działalność gospodarcza, która przynosi straty (strata za 2009 rok wyniosła 107.369,22 zł). W skład majątku skarżącej wchodzi budynek przeznaczony na działalność gospodarczą o powierzchni zabudowy 397,24 m². Skarżąca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podniesiono, iż obecna sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, w tym opłaty od wniesionej skargi. Skarżąca nie posiada bowiem wolnych środków finansowych, ani wartościowych przedmiotów. Nie ma także możliwości zabezpieczenia na ten cel odpowiednich kwot pieniężnych, bowiem od dłuższego czasu prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosiła minimalny dochód, wystarczający jedynie na pokrycie pensji zatrudnianych pracowników, a w chwili obecnej przynosi wyłącznie starty. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącej przesłał następujące dokumenty: rozliczenie wstępne podatku za rok 2009, trzy faktury za usługi telekomunikacyjne "P" S.A. opiewające na kwoty: 359,56 zł, 796,59 zł i 376,74 zł, fakturę za energię elektryczną za okres od 23 września 2009 roku do 24 marca 2010 roku opiewającą na kwotę 15.831,45 zł, trzy faktury za gaz opiewające na kwoty 5.892,36 zł, 5.838,93 zł i 5.706,22 zł, fakturę za wodę za okres od 8 października 2009 roku do 12 stycznia 2010 roku opiewającą na kwotę 682,37 zł, sześć faktur za usługi telekomunikacyjne TP S.A. opiewających na kwoty: 270,61 zł, 284,63 zł, 170,84 zł, 169,52 zł, 140,40 zł i 149,72 zł, wyciągi z rachunków bankowych w A. Bank i I. Banku S.A. za okres od 1 stycznia 2010 do 31 marca 2010 roku. Równocześnie pełnomocnik skarżącej podał, że skarżąca do dnia 6 kwietnia 2010 roku nie uiściła wynagrodzenia pełnomocnika za prowadzenie tej sprawy wobec odroczenia terminu płatności. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawczyni. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną liniowo. Z przesłanego rozliczenia wstępnego podatku za rok 2009 (deklaracja PIT-L za 12/2009) wynika, że w miesiącu grudniu 2009 roku strona osiągnęła przychód w wysokości 16.164,46 zł przy kosztach uzyskania przychodu 59.046,09 zł, co dała stratę w wysokości 42.881,63 zł. Wysokość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2009 wyniosła 361.249,97 zł przy kosztach uzyskania przychodu 477.755,91 zł, co dało stratę w wysokości 116.505,94 zł. Powyższe dane obrazują skalę prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Osobę prowadząca działalność w takich rozmiarach trudno uznać za osobę ubogą, a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wykazana przez stronę skarżącą strata z prowadzonej działalności gospodarczej nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Skarżąca nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Generuje przychody, a zatem na bieżąco obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Ma zatem możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Niewątpliwie znacznym obciążeniem budżetu skarżącej jest spłata zaciągniętych kredytów bankowych. Z załączonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej wynika jednakże, że skarżąca dokonuje spłat rat kredytowych. Skoro skarżąca z posiadanych dochodów jest w stanie wygospodarować środki na raty w wysokości przekraczającej wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie, to tym samym stać ją również na opłacenie kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowego. Ponadto należy podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06. ). Dodać należy, iż analiza przepływu środków finansowych na rachunkach bankowym wskazuje, że skarżąca reguluje zobowiązania w kwotach znacznie wyższych od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Poza tym skarżąca na dzień 31 marca 2010 roku dysponowała na rachunkach bankowych wolnymi środkami (saldo dostępne w I. Banku S.A. wynosiło 1.636,69 zł, zaś w A. Banku 347,77 zł) , które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego. Należy także zauważyć, że strona skarżąca korzysta z pomocy adwokata, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawczyni pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżącej będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).