I SA/Kr 3/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29.11.2010r. , sygn. akt [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29.11.2010r., sygn. akt [...], w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010r. Jak wynika z uzasadnia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", akt sprawy oraz przesłanych dokumentów J.Z. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną S.Z. ur. w 1946r. Pobiera on emeryturę w wysokości 2008,50 zł. netto, żona natomiast otrzymuje emeryturę w wysokości 797,82 zł. netto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują :czynsz – 417,35 zł. opłatę za energię elektryczną – 134,05 zł. , opłatę za gaz – 29,58 zł. (59,17 zł : 2 miesiące = 29,58zł. ), koszty lekarstw – 204,39 zł. (408,79 zł. : 2 miesiące = 204,39 zł. ) J.Z. jest właścicielem nieruchomości rolnej położonej w C. o pow. 3,28 ha w 2/3 części wraz z J.Z., której udział w tej nieruchomości wynosi 1/3 części. Wnioskodawca jest też wraz z żoną współwłaścicielem odrębnej własności lokalu o pow. 63,10 m2 znajdującego się w K.. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia dla niego fachowego pełnomocnika (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ) Sytuacja finansowa strony skarżącej nie daje w ocenie orzecznika podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pamiętać bowiem trzeba , iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania, koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. i ewentualnych kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Zwrócić trzeba, przy okazji uwagę, iż wnioskodawca żąda ustanowienia adwokata, a minimalna stawka wynagrodzenia pełnomocnika za tego rodzaju sprawę zgodnie z § 6 pkt.1) w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1) lit a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U z 2002r., nr 163, poz. 1348 z p.zm.) wynosi 60 zł. Podobne stawki przewidziane są również dla radcy prawnego czy doradcy podatkowego (§ 6 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt. 1) lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu Dz. U z dnia 3 października 2002r., nr 163, poz. 1349 z p.zm. i § 2 ust. 1 pkt. 1) lit a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu Dz. U z dnia 15 grudnia 2003r., nr 212, poz. 2075 z p. zm) Oczywiście umowa pomiędzy stroną a pełnomocnikiem oparta jest na zasadzie swobody umów, jednak stawki przewidziane w w/w rozporządzeniach stanowią w praktyce swoistą kwotę bazową w ustalaniu kwoty wynagrodzenia pełnomocnika. Biorąc natomiast pod uwagę dostępność na rynku usług prawniczych i rosnącą ich konkurencyjność, stwierdzić należy, iż znalezienie adwokata do prowadzenia niniejszej sprawy jest zupełnie realne dla strony skarżącej, nawet w warunkach kiedy jego wynagrodzenie miałoby wynosić: 100%, 200%, 300% ,400% czy nawet 500% tej stawki. W związku z tym trzeba w konsekwencji stwierdzić , iż poniesienie kosztów sądowych w kwocie 100 zł. i kosztów opłacenia adwokata przez J.Z. jest możliwe bez pogorszenia sytuacji bytowej jego i żony. J.Z. i S.Z. mają bowiem stały miesięczny dochód w łącznej wysokości 2806,32 zł. Po odliczeniu kosztów utrzymania pozostaje im zatem do dyspozycji kwota 2020,95 zł. Zdaniem orzekającego suma ta pozwala na pokrycie w/w kosztów związanych z procesem. Trzeba przy tym podkreślić , iż po pierwsze, tylko jedna z posiadanych przez J. Z. nieruchomości zaspokaja jego potrzeby mieszkaniowe a po drugie w związku z otrzymywaniem stałych dochodów i posiadaniem nieruchomości może on uzyskać pożyczkę lub kredyt i w ten sposób uzyskać środki finansowe w celu pokrycia wydatków związanych z procesem. Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 , s.628] Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art.244§1, art.245§2, art. 246§1 pkt. 1, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.