I SA/Kr 330/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości płatnika spółki z o.o. "B" w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od I do V.2004 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 400 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości płatnika spółki z o.o. "B" w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od I do V.2004 roku D.G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnimi synami: D. i J. Skarżący nie deklaruje posiadania żadnego majątku. Źródłem jego utrzymania jest praca dorywcza, z której uzyskuje dochody w wysokości około 1.500 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał się na złą sytuację ekonomiczną. Powodem trudnej sytuacji są wymuszenia rozbójnicze, których skarżący był ofiarą w latach 1999 – 2005, przewlekłe postępowanie sądowe oraz brak możliwości egzekucji zasądzonego odszkodowania przez sąd karny. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez podanie wysokości miesięcznych dochodów oraz stanu majątkowego rodziców skarżącego, z którymi skarżący wspólnie zamieszkuje, oświadczenie w jaki sposób matka dzieci (D. i J.) partycypuje w kosztach ich utrzymania, wyjaśnienie czy skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, oświadczenie czy korzysta on z pomocy społecznej, oświadczenie poparte stosownymi rachunkami jakie są stałe miesięczne obciążenia budżetu domowego, a także przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W odpowiedzi na wezwanie skarżący D.G.oświadczył, że jego ojciec C. G. osiąga dochody miesięczne z tytułu emerytury w wysokości około 1.500 zł, zaś matka M. G. otrzymuje rentę w kwocie około 900 zł. Zarówno skarżący, jak i jego rodzice nie posiadają nieruchomości, zasobów pieniężnych, jak i przedmiotów wartościowych o wartości ponad 3000 euro. Matka dzieci, przebywająca za granicą ponosi koszty ich utrzymania w wysokości około 1.200 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, gdyż w wyniku przestępczego przejęcia firmy "BA" Sp. z o.o. nie został on wyrejestrowany z ZUS, pracodawca nie rozwiązał umowy o pracę, dlatego w świetle prawa skarżący jest nadal zatrudniony, lecz czyni usilne starania w celu zmiany tego stanu. Wysokość wszystkich miesięcznych opłat (czynsz, prąd, woda, gaz, telefon) wynosi około 1.450 zł. Skarżący oświadczył, że nie korzysta ze środków pomocy społecznej w jakiejkolwiek formie. Posiadane przez niego rachunki bankowe w bankach R., M. oraz P.. zostały zamknięte z powodu wymuszeń rozbójniczych w latach 1999 – 2004. W związku z brakiem wynagrodzenia za ostatnie dwa lata skarżący nie składał zeznań podatkowych. Jedynymi środkami, które D.G.otrzymał była kwota 2 x 8.000 zł tytułem częściowego naprawienia szkody za wymuszenia rozbójnicze. Przyznana kwota 30.000 zł nie została wypłacona przez sprawcę wymuszeń, który przebywa w zakładzie karnym. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty sądowe związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż źródłem dochodu skarżącego jest praca dorywcza, a wysokość miesięcznych dochodów z tego tytułu wynosi około 1.500 zł. Skarżący ma na utrzymaniu dwóch małoletnich synów. Matka dzieci przebywająca za granicą partycypuje w kosztach utrzymania dzieci w wysokości około 1.200 zł miesięcznie. Należy zauważyć, że sytuację materialną osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ocenia się przy uwzględnieniu nie tylko dochodów uzyskiwanych przez nią samą, ale również członków rodziny pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Z oświadczenia skarżącego wynika, że rodzice skarżącego uzyskują stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości 2.400 zł (ojciec pobiera emeryturę w wysokości 1.500 zł, zaś matka rentę w kwocie 900 zł). Ich sytuacja majątkowa jest dobra. Zatem D.G.winien w pierwszej kolejności skorzystać z pomocy członków rodziny, nie zaś z pomocy państwa. Zwłaszcza, że rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązek ten dotyczy również udzielania osobom uprawnionym pomocy finansowej w celu zapewnienia możliwości prowadzenia postępowania sądowego. Łączne dochody wszystkich członków gospodarstwa domowego wynoszą 5.100 zł. Jak oświadczył skarżący wszystkie stałe miesięczne opłaty (czynsz, prąd, woda, gaz, telefon) wynoszą 1.450 zł. Z przeprowadzonych obliczeń wynika, że po poniesieniu ciężarów stałych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, do dyspozycji pozostaje kwota 3.650 zł, którą członkowie rodziny mogą swobodnie dysponować. Sytuacja taka pozwala na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego w kwocie 400 zł od złożonej skargi - stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).