I SA/Kr 336/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. i M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Wraz ze skargą kasacyjną od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2007 roku oddalającego skargę Z .N. i M. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok, skarżący złożyli wniosek na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący Z. N. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnimi dziećmi: A., N. i R.. M. N. deklaruje zaś, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi A. i N. Skarżący nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż są obecnie w trakcie rozwodu. Miesięczny dochód Z. N. wynosi 6.700 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.000 zł oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4.700 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom w Z. nad D. o powierzchni 350 m² oraz mieszkanie w K. przy ul. T. o powierzchni 54 m². Skarżąca M. N. obecnie nie pracuje (ostatnia umowa o pracę wygasła z dniem 29 lutego 2008 roku) i nie posiada żadnych dochodów. W skład jej majątku wchodzi udział ½ we własności mieszkania w K. przy ul. M. G.. Dzieci skarżących A. N. i N. N. posiadają ½ udziału we własności mieszkania przy ul M. G. w K. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że nieruchomości, których jest właścicielem, są zajęte na rzecz banków na zabezpieczenie kredytów. Na mieszkanie przy ul. T. zaciągnięty jest kredyt hipoteczny na kwotę 100.000 zł, na nieruchomości w Zakliczynie ustanowiona jest hipoteka zwykła i kaucyjna w wysokości 350.000 zł, a na zabezpieczenie kredytu obrotowego w wysokości 1.100.000 zł. Ponadto konta bankowe zostały zajęte przez komornika na spłatę zaległości dla dostawców, a także zajęta jest kwota 360.000 zł na zaległości w opłatach VAT i podatku dochodowym. Na koncie została także zajęta kwota zabezpieczająca należności wynikające z niniejszego postępowania. Skarżący opłaca alimenty na rzecz dzieci w kwocie 2.000 zł. Z uzyskiwanych w miesiącu dochodów skarżącemu pozostaje ok. 1.000 zł. M. N. oświadczyła, że utrzymuje się z alimentów, które mąż płaci na dzieci. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zostali oni wezwani do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych potwierdzających dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżących nadesłał następujące dokumenty: zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2007 dotyczące M. N., zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2007 dotyczące Z. N., zeznanie podatkowe PIT-36L o wysokości osiągniętego przez Z. N. dochodu w roku podatkowym 2007, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7K za czwarty kwartał 2007 roku oraz za pierwszy kwartał 2008 roku dotyczące prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, wyciągi z rachunków bankowych M. N. oraz Z. N., opinię o kliencie z dnia [...] kwietnia 2008 roku wystawioną przez [...] Bank S.A. Oddział [...] w W. oraz pismo Komornika Sądowego przy Sądzie [...] w K. z dnia [...] lutego 2008 roku z wyszczególnieniem stanu zadłużenia w poszczególnych sprawach prowadzonych przeciwko Z N. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnili w sposób wystarczający, że nie posiadają dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Skarżący posiada znaczne zadłużenie, prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Rachunki bankowe skarżącego obciążone są zobowiązaniami wynikającymi z pięciu tytułów egzekucyjnych. Na koncie prywatnym Z. N. dokonano blokady salda konta pod zajęcia komornicze do kwoty 346.385,02 zł, zaś na koncie firmowym suma środków zablokowanych wynosi 346.393,37 zł. Na rachunku firmowym utrzymuje się zadłużenie w wysokości - 8,35 zł, zaś saldo rachunku prywatnego wynosi 0 zł. Na rachunku oszczędnościowo rozliczeniowym prywatnym M. N. także dokonana jest blokada pod zajęcia komornicze do kwoty 273.432,06 zł, zaś drugi z rachunków bankowych skarżącej "G" zajęty jest do kwoty 265.197,70 zł. Skarżąca M. N. od dnia [...] lutego 2008 roku nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżących od kosztów sądowych w ½ części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Skarżący Z. N. posiada stałą pracę, z której uzyskuje dochody w wysokości 2.000 zł. Prowadzi również działalność gospodarczą, która przynosi dochody (według oświadczenia skarżącego miesięczne dochody brutto wynoszą 4.700 zł). Z załączonego odpisu zeznania podatkowego PIT-36L wynika, że skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód 3.009.544,90 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 2.951.393,24 zł i dochód w wysokości 58.151,66 zł. Skarżący posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na pokrycie części kosztów sądowych. Ponadto, jak wynika z załączonego wyciągu z rachunku bankowego M. N. posiada na rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym "G" środki w wysokości 8.234,36 zł, które może przeznaczyć na koszty sądowe w sprawie. Należy także zauważyć, że skarżący pokrywali dotąd wszystkie koszty sądowe oraz korzystali z pomocy adwokata, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). W analizowanej sytuacji majątkowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżących na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).