I SA/Kr 338/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi U.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 stycznia 2013 r. Nr: [...] w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione p o s t a n a w i a wniosek skarżącej oddalić W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 stycznia 2013 r. w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione skarżąca U. G. zawarła wniosek o zwolnienie jej od konieczności ponoszenia kosztów niniejszego postępowania, w tym uiszczania opłaty od skargi, z uwagi na trudną sytuację materialną. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 marca 2013 roku skarżącej został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 28 marca 2013 roku do tut. sądu wpłynął wypełniony formularz "PPF". Z danych w nim zawartych wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synami: K. ur. 4 maja 1990 roku, Ł. ur. 30 lipca 1992 roku i B. ur. 5 lipca 2004 roku. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 2.647 zł obciążone zajęciem komorniczym w wysokości 1.319 zł. Do wypłaty pozostaje zatem kwota 1.361 zł. Wnioskodawczyni nie dysponuje majątkiem nieruchomym, ani zasobami pieniężnymi. Dom, w którym zamieszkuje został zlicytowany. Uzasadniając wniosek strona podniosła, iż na utrzymaniu ma troje niepracujących dzieci, a sama, ze względu na zajęcia komornicze, otrzymuje tylko połowę pensji. Z dochodu w wysokości 1.361,42 zł, którym dysponuje trudno zapewnić rodzinie poziom socjalny, a cóż dopiero cokolwiek odłożyć. Rodzina żyje w ubóstwie i gdyby nie pomoc rodziny, to nie wystarczyłoby im środków na podstawowe potrzeby. W tej sytuacji strona wnosi o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku skarżąca załączyła potwierdzenie wysokości wynagrodzenia otrzymanego za miesiąc marzec 2013 roku. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca została wezwana do ich uzupełnienia poprzez: oświadczenie gdzie aktualnie zamieszkuje, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest wysokość tych kosztów, wykazanie stanu majątkowego i wysokości dochodów uzyskiwanych przez jej męża – Z. G. (zeznanie podatkowe za 2012 rok oraz dokumenty potwierdzające aktualnie uzyskiwane dochody), oświadczenia, czy pełnoletni synowie strony osiągają jakiekolwiek dochody (np. stypendia), a jeśli tak, należało wykazać ich źródło i wysokość, przesłanie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią operacji dokonanych na tych rachunkach i ich aktualnym saldem, wyjaśnienia na czym polega pomoc rodziny (finansowa, rzeczowa), o której mowa we wniosku, oświadczenia, czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej, a jeśli tak, należało podać w jakiej formie i z jaką częstotliwością oraz załączyć kopię ostatniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy, udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny skarżącej (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, opał, podatki, ubezpieczenie itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ewentualne leczenie, edukację dzieci, dojazdy do pracy i szkoły, itp. W odpowiedzi na wezwanie U. G.oświadczyła, iż aktualnie zamieszkuje w K. przy ul. N., a właścicielem lokalu jest P. Ł. zam. w W. Koszt czynszu wynosi 600 zł i reguluje go Z.G. Aktualnie małżonek skarżącej jest zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem brutto 1.600 zł. Nie posiada on rachunku bankowego. Strona oświadczyła, iż jej pełnoletni synowie nie otrzymują żadnych stypendiów ani naukowych, ani socjalnych. Pomoc finansowa rodziny polega na otrzymywaniu co miesiąc kwoty 500 zł od rodziców męża oraz opłacaniu przez nich opłat za wodę i prąd, zaś pomoc rzeczowa polega na otrzymywaniu płodów rolnych. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Rodzina jeszcze daje radę, ale od dwóch miesięcy wnioskodawczyni jest pozbawiona całkowicie dochodów, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego zabiera bezprawnie kwotę wolną od zajęć. Wszystkie wolne środki są przeznaczane na wyżywienie, ubrania oraz edukację dzieci. Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wysokości wynagrodzenia za miesiąc marzec 2013 roku, wyciągu z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym za okres od 1 maja 2012 roku do 31 lipca 2012 roku i od 1 stycznia 2013 roku do 23 kwietnia 2013 roku, zeznania podatkowego PIT-37 o wysokości dochodu osiągniętego przez Z.G. w 2012 roku oraz sześciu potwierdzeń transakcji z rachunku w ING Banku Śląskim prowadzonego dla G. F.H.U. K. w Z. (przelew kwoty 22.000 zł na rzecz S. Sp. z o.o. w K. tytułem zaliczki, przelew kwoty 220 zł na rzecz E. Sp. z o.o. w K. tytułem abonamentu Z. G., przelew kwoty 240 zł tytułem opłaty za energię elektryczną, przelew kwoty 313,54 zł na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K., przelew kwoty 610 zł na rzecz P. tytułem opłaty, oraz przelew kwoty 107 zł na rzecz urzędu Skarbowego w Z. tytułem VAT-7 za 02/2013). Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżąca ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym winna była przekonać orzekającego, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawczyni i jej rodziny. Po przeprowadzeniu analizy przedłożonych przez skarżącą oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów źródłowych nie można uznać, aby U. G. przekonała orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych we własnym zakresie. W złożonym formularzu "PPF" jako jedyne źródło dochodów rodziny skarżąca wykazała dochód z umowy o pracę w wysokości 1.361,42 zł miesięcznie. Tymczasem z załączonych potwierdzeń transakcji dokonanych w miesiącu marcu 2013 roku wynika, ze dokonywane są one z konta należącego do Firmy Handlowo Usługowej K. J. G. w Z.. Skarżąca ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w piśmie z dnia 29 kwietnia 2013 roku strona nie zawarła informacji, że prowadzi działalność gospodarczą, nie podała też informacji jakie dochody uzyskuje z tego źródła. Pomimo wezwania skarżąca nie udokumentowała aktualnych dochodów uzyskiwanych przez męża Z.G., oświadczyła jedynie, że jest on zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem brutto 1.600 zł. Skarżąca nie wykonała także wezwania do udokumentowania wysokości ponoszonych wydatków aktualnymi (za ostatni okres rozliczeniowy) rachunkami, bądź fakturami. Przesłane kopie potwierdzeń transakcji bankowych dotyczące opłat za energię elektryczną i wodę nie stanowią prawidłowego wykonania wezwania. Nie jest bowiem wiadome jakiego okresu rozliczeniowego dotyczą przedmiotowe wpłaty oraz czy faktury opłacane są terminowo. Ponadto strona, poza podaniem wysokości czynszu za mieszkanie w wysokości 600 zł, nie określiła wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ewentualne leczenie, edukację dzieci, dojazdy do pracy i szkoły. Orzekający nie dysponuje zatem żadnymi informacjami w przedmiocie skali i wysokości ponoszonych wydatków, nie może zatem dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych kosztów w rodzinie skarżącej. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącej wezwania nie pozwala zatem na wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji materialnej i tym samym nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji, uniemożliwiający ustalenie, czy faktycznie rodzina skarżącej znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Ta zaś bez zestawienia dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Orzekający pragnie także zauważyć, że twierdzenia skarżącej jakoby żyła ona w ubóstwie nie znajdują potwierdzenia w przesłanych przez nią dokumentach. Z potwierdzeń transakcji dokonanych z konta w ING Banku Śląskim wynika, że tylko w dwóch dniach tj. 25 marca 2013 roku i 28 marca 2013 roku skarżąca dokonała przelewów na łączną sumę 23.490,54 zł (22.000 zł + 220 zł +240 zł + 313,54 zł + 610 zł + 107 zł). Sytuacja taka poddaje w wątpliwość prawdziwość oświadczeń skarżącej o jej sytuacji materialnej. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może natomiast stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.