I SA/Kr 359/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędzia WSA Stanisław Grzeszek Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w dniu 30 maja 2017 r., sprawy ze skargi W Sp. z o.o. w K, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniesionych zarzutów, - skargę oddala - Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2017r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego z dnia 14 listopada 2016r. nr [...] , umarzające jako bezprzedmiotowe postępowanie w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przez W. sp. z o.o. w K. (dalej: strona skarżąca) na prowadzenie egzekucji administracyjnej. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że prowadzone było postępowanie egzekucyjne wobec strony skarżącej, która w jego toku pismem dnia 21 września 2016r. wniosła zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zakwestionowano również wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec strony skarżącej, która wobec braku organów uprawnionych do reprezentacji, nie mogła uczestniczyć w żadnych czynnościach administracyjnych. Przed rozpoznaniem zarzutów, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 26 października 2016r. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu odwoławczego, skoro w dniu wydania zaskarżonego postanowienia nie toczyła się już egzekucja administracyjna, brak było możliwości rozpoznawania zarzutu na prowadzenie takiej egzekucji. Dlatego też właściwie organ egzekucyjny umorzył postępowanie w przedmiocie zarzutów, jako bezprzedmiotowe. Powołując się na orzecznictwo sądowe, organ odwoławczy stwierdził, że wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego jednocześnie zostaje umorzona egzekucja administracyjna prowadzona w ramach tego postępowania. Zatem rozpoznanie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego na podstawie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, staje się bezprzedmiotowe i organ egzekucyjny postępowanie takie może umorzyć. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie, strona skarżąca wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności podniosła, że istota sprawy sprowadza się do tego, czy postępowanie w sprawie egzekucji administracyjnej kończy się wraz z doręczeniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czy w dniu uprawomocnienia się takiego postanowienia. Następnie wskazała, że zakończenie egzekucji administracyjnej, która prowadzona jest w ramach postępowania egzekucyjnego, następuje co do zasady z chwilą zrealizowania środka egzekucyjnego. Zakończenie egzekucji administracyjnej nie musi jeszcze oznaczać zakończenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie takie kończy się z dniem uprawomocnienia postanowienia o umorzeniu postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem zarzutów przez stronę skarżącą, która była zobowiązaną w postępowaniu administracyjnym. Instytucja zarzutów, jako środka prawnego przysługującego zobowiązanemu uregulowana została w art. 33 i nast. ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017r., poz. 1201 ze zm. – dalej: u.p.e.a.). Stanowią one swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, który uruchamia postępowanie wpadkowe toczące się w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego, które służy zbadaniu zasadności podjęcia i prowadzenia egzekucji. Rację ma strona skarżąca stwierdzając, że egzekucja administracyjna prowadzona jest w ramach trwającego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to z kolei, że egzekucja może zakończyć się wcześniej aniżeli postępowanie egzekucyjne. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez organ odwoławczy wyroku z dnia 28 maja 2014r. sygn. akt II FSK 1607/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte z chwilą złożenia do organu egzekucyjnego przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji, natomiast wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Egzekucja administracyjna może być prowadzona wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego, z czego wynika proceduralny i merytoryczny związek tych dwóch kwestii. Wobec powyższego umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi jednocześnie do umorzenia egzekucji. Zarzuty kierowane są w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną i stanowią podstawowy środek ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji w ramach danego postępowania egzekucyjnego. Zgłaszane są one organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Postępowanie polegające na rozpatrzeniu zarzutów i zajęciu stanowiska co do ich zasadności ma prowadzić do merytorycznego załatwienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Skoro postępowanie egzekucyjne, w którego ramach prowadzona jest dana egzekucja, wszczęta na podstawie danego tytułu wykonawczego, zostało umorzone, to postępowanie w przedmiocie zarzutów na ową egzekucję staje się bezprzedmiotowe. Znika bowiem przyczyna, dla której organ egzekucyjny byłby zobowiązany do zbadania, czy prowadzona egzekucja jest niezasadna ze względu na trafność zarzutów podniesionych przez zobowiązanego. Wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego automatycznie i jednocześnie zostaje umorzona egzekucja prowadzona w ramach tego postępowania, rozpoznanie zatem ww. zarzutów wniesionych przez zobowiązanego, a zmierzających do umorzenia postępowania egzekucyjnego lub zastosowania mniej uciążliwego środka, staje się bezprzedmiotowe i organ administracyjny może umorzyć postępowanie w sprawie tych zarzutów, sięgając po normą zwartą w art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Podobne stanowisko wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 października 2014r. (sygn. akt II FSK 3233/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl), stwierdzając, że nie można nie zauważyć, że zarzuty, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a., są środkiem prawnym służącym zobowiązanemu przeciwko administracyjnemu postępowaniu egzekucyjnemu na etapie doręczenia temu zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Taka funkcja zarzutów wyraźnie ujawnia się w regulacji zawartej w art. 34 § 4 in fine u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli zarzuty są uzasadnione organ egzekucyjny (...) wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego). W sytuacji jednak, gdy postępowanie egzekucyjne zostało już uprzednio umorzone, przywołana dyspozycja normy prawnej nie mogłaby być zrealizowana, nie istnieje już przedmiot, którego zwalczanie jest istotą zarzutów. Orzekający w sprawie Sąd podziela w pełni wyżej przywołane poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego i uznaje je za własne. Oznacza to z kolei, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego przed rozpoznaniem zarzutów, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, rozpoznanie zarzutów jest już bezprzedmiotowe. Analizując treść złożonej skargi można wysnuć przypuszczenie, że strona skarżąca również podziela powyżej zaprezentowane stanowisko. Uważa jednak, że skoro postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie było postanowieniem ostatecznym (jak wskazano w skardze – prawomocnym), nie mogło wywrzeć skutków prawnych. Faktycznie przepisy u.p.e.a. w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie regulują kwestii wykonalności, czy skuteczności postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Niemniej jednak wskazać należy, że na podstawie art. 110 k.p.a., który ma zastosowanie w sprawie stosownie do dyspozycji art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., organ administracyjny związany jest wydanym postanowieniem od chwili jego doręczenia. Związanie to dotyczy zarówno postanowień ostatecznych, jak i nieostatecznych. W niniejszej sprawie oznacza to, że organ egzekucyjny nie może podejmować żadnych czynności egzekucyjnych, czyli egzekucja administracyjna przez ten organ nie może być już prowadzona. Brak jest wobec powyższego podstaw do rozpatrywania zarzutów strony skarżącej. Skoro organ egzekucyjny nie może podjąć żadnej czynności egzekucyjnej, gdyż związany jest swoim postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, bezprzedmiotowym jest rozpatrywanie zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. Egzekucja taka przez organ od momentu wydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest już i nie może być prowadzona. Umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynęło zatem bezpośrednio na możliwość rozpoznania zarzutów wniesionych przez stronę skarżącą. W chwili obecnej brak jest wobec powyższego przedmiotu, w odniesieniu do którego należałoby badać merytorycznie wniesione zarzuty. Inna kwestia prawna może wyłonić się w przypadku uchylenia postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne będzie się w takim przypadku toczyć w dalszym ciągu i tym samym prowadzona będzie egzekucja administracyjna. W ocenie Sądu strona nie zostaje jednak w takim przypadku pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Jak zostało to wyżej wskazane, umorzenie postępowania w przedmiocie wniesionych zarzutów nastąpiło z uwagi na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W razie uchylenia tego postanowienia, organ egzekucyjny powinien z urzędu wznowić postępowanie w przedmiocie wniesionych zarzutów na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. Również stronie skarżącej w takiej sytuacji przysługuje wniosek o wznowienie postępowania. Brak jest przy tym podstaw prawnych do wstrzymywania się z podjęciem rozstrzygnięcia w przedmiocie wniesionych zarzutów do momentu aż postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stanie się ostateczne. Żaden przepis u.p.e.a., jak również odpowiednio stosowanego k.p.a., nie daje podstaw organowi do zawieszenia postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów do czasu uzyskania przez postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego waloru ostateczności. Niedopuszczalnym byłoby również faktyczne wstrzymywanie się od podjęcia rozstrzygnięcia, gdyż w takim przypadku organ egzekucyjny naruszyłby zasadę szybkości postępowania. W razie braku ustawowych podstaw do powstrzymania się przez organ od podjęcia rozstrzygnięcia, żądanie strony powinno zostać bezzwłocznie rozpoznane w stanie faktycznym i prawnym istniejącym na dzień podejmowanego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu istnieje jeszcze jedna przesłanka świadcząca o bezprzedmiotowości wniesionych zarzutów. Zgodnie z art. 34 § 4 organ rozstrzygający zarzuty, w przypadku ich uwzględnienia, wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W przeciwnym wypadku wydaje postanowienie o ich nieuwzględnieniu. Wniesione przez stronę skarżącą zarzuty z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego, nie mogłyby jednak zostać uwzględnione. Organ nie mógłby bowiem wydać postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, gdyż postanowienie takie już wydał. Nie można po raz drugi umorzyć tego samego postępowania. Gdyby sytuacja taka nastąpiła, postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na skutek wniesionych zarzutów, dotknięte byłoby wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Również wydanie postanowienie, w którym organ nie uwzględnia zarzutów byłoby niedopuszczalne, gdyż jego konsekwencją byłaby konieczność prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny nie mógłby natomiast jej prowadzić z uwagi na istniejące w obrocie prawnym postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które uniemożliwia mu prowadzenie egzekucji administracyjnej. Wobec powyższego wydanie postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, bez względu na sposób ich rozpoznania, jest bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.).