I SA/Kr 391/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 24 stycznia 2018 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2014 r. p o s t a n a w i a I) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; II) w pozostałej części wniosek oddalić P. S., działający przez doradcę podatkowego W. O., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" oraz pismach z dnia 7 czerwca 2018 r. (wpływ do sądu 11 czerwca 2018 r. i 14 czerwca 2018 r.) stanowiących uzupełnienie wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem M. S., matką I. L. - S. oraz bratem M. S.. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest prowadzona działalność gospodarcza, z której przychód za okres od 1 stycznia do 31 marca 2018 r. wyniósł [...] zł przy kosztach jego uzyskania [...] zł, co dało stratę w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę jako trener sportowy w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Z dniem 31 maja 2018 r. umowa zlecenia została rozwiązana. W roku 2017 z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód w wysokości [...] zł przy przychodzie [...] zł, a z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód [...] zł przy przychodzie [...] zł. Ojciec skarżącego, M. S., jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na ˝ etatu na stanowisku pracownik administracyjno – biurowy, trener piłki nożnej za wynagrodzeniem [...] zł brutto. Matka wnioskodawcy, I. L. – S. , pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości [...] zł w związku z opieką nad mamą. Rodzina pobiera świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł na M. S. oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (jednorazowo [...] zł). Skarżący nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, ani wierzytelności. Jako przedmiot wartościowy został wskazany samochód Honda Civic rok prod. 2009. Zobowiązania i stałe wydatki strony przedstawiają się następująco: rata kredytu [...] zł, wyżywienie [...] zł, koszty utrzymania samochodu [...] zł. P. S. posiada dwa rachunki bankowe osobiste w [...] oraz konto firmowe w [...]. Saldo pierwszego z nich na dzień 7 czerwca 2018 r. wynosiło -3,18 zł, drugiego na dzień 30 maja 2018 r. wynosiło [...] zł, a trzeciego rachunku na dzień 31 marca 2018 r. wynosiło [...] zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w kwietniu 2014 r. w Banku Zachodnim WBK skarżący zaciągnął kredyt w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na finansowanie bieżących potrzeb konsumpcyjnych lub na inny dowolny zadeklarowany cel, w tym na spłatę posiadanych zobowiązań kredytowych, a miesięczna rata tego zobowiązania wynosi [...] zł. Raty kredytu spłacane są terminowo. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że nie ma możliwości zapłaty wpisu od skargi w pełnej wysokości, który od dwóch wniesionych skarg wynosi [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jego możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Orzekający wziął pod uwagę okoliczność, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie P. S. złożył do tut. Sądu skargę zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Kr 390/18, a suma wpisów sądowych w tych sprawach wynosi [...] zł (40 zł). W ocenie orzekającego P. S. uwiarygodnił, że nie posiada obecnie dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Aktualnie jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest prowadzona działalność gospodarcza, która za pierwsze trzy miesiące bieżącego roku przyniosła stratę w wysokości [...] zł (przy przychodzie [...] zł). Na prośbę skarżącego zatrudnienie w Urzędzie Gminy w S. na umowę zlecenia zostało rozwiązane z dniem 31 maja 2018 r. Sytuacja materialna członków rodziny, którzy prowadzą wraz ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, nie jest łatwa. Rodzice utrzymują się z niewysokich świadczeń (wynagrodzenie za pracę na ˝ etatu i specjalny zasiłek opiekuńczy), których wysokość pozwala na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb bytowych. Rodzina korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku rodzinnego wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz ze świadczenia wychowawczego. Skarżący, ani członkowie jego najbliższej rodziny nie posiadają składników majątkowych, oszczędności, ani cennych przedmiotów, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że wniosek strony może podlegać częściowemu uwzględnieniu, tj. w zakresie połowy należnych w sprawie kosztów sądowych. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Sytuacja materialna skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. P. S. ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe (zamieszkuje w mieszkaniu po zmarłej babci), a uzyskiwany przez niego dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ma charakter stałego źródła utrzymania. W roku 2017 skarżący osiągnął z tego źródła dochód w wysokości [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł Powyższe oznacza, że stronie nie grozi całkowite pozbawienie środków do życia. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie niewielkich nawet oszczędności na pokrycie części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Istotna w niniejszej sprawie jest okoliczność, że skarżący przy osiąganych dochodach jest w stanie spłacać ratę zaciągniętego kredytu bankowego w wysokości [...] zł. W ocenie orzekającego brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaakcentować, że uzyskiwane dochody przeznaczane są w części także na cele nie związane z niezbędną potrzebą, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Chodzi mianowicie o wydatki na utrzymanie samochodu w wysokości [...] zł miesięcznie, których nie można uznać za niezbędne, ponieważ do tej grupy mogą zostać zaliczone jedynie wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Koszty utrzymania samochodu z całą pewnością do takich nie należą. W analizowanej sytuacji materialnej P. S. zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia [...] części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.