I SA/Kr 393/10

Sygn. akt I SA/Kr 393/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 kwietnia 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, WSA Urszula Zięba (spr), Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2010r., sprawy ze skargi Z. Z., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 22 grudnia 2009r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, - skargę oddala - We wniosku z dnia 21 stycznia 2009r. Z Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od października 2005r. do stycznia 2006r. oraz od marca 2006r. do grudnia 2007r. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż przedmiotowe zaległości powstały w okresie prowadzenia działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadzie ryczałtu od dochodów ewidencjonowanych, przy czym dochody z tej działalności były minimalne i nie wystarczały do opłacenie należności publicznoprawnych w tej części. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia wnioskodawca był dodatkowo zmuszony zaprzestać wykonywania tej działalności gospodarczej. Wnioskodawca nadmienił, iż w chwili obecnej wraz z żoną utrzymują się z renty rolniczej, a zdecydowaną większość środków przeznaczają na wykup lekarstw. Dużym obciążeniem finansowym jest dla nich także utrzymanie starego budynku mieszkalnego. Decyzją z dnia 24 września 2009r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za wskazany okres w łącznej kwocie 5 818,79 zł wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż wnioskodawca figuruje w ZUS jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w latach 2004-2009 (wykreślony z ewidencji dnia 22 stycznia 2009r.). Na podstawie informacji znanych organowi z urzędu Z. Z. pobiera emeryturę przyznaną z ZUS, której wysokość od 1 stycznia 2008r. wynosiła 1 133.31 zł miesięcznie brutto, a od 1 marca 2008r. wynosi 1 277,21 zł miesięcznie brutto. Emerytura wypacana jest w zbiegu z rentą rolną. Na podstawie odcinka dla odbiorcy ustalono, iż świadczenia za wrzesień 2008r.stanowiło kwotę 1 489,87zł. Zgodnie z przekazem pocztowym emerytura Z. Z. za luty 2009 wynosiła 1 502,87zł. Renta rolnicza żony wnioskodawcy, W. Z. za luty 2009r. wynosiła zaś 734.17zł. W świetle informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 24 lutego 2009r. w zeznaniu podatkowym PIT-28 za 2007r., wnioskodawca wykazał przychód z działalności gospodarczej w wysokości 34 720,00zł, a w zeznaniu podatkowym PIT-37 wykazał dochód z tytułu renty/emerytury w wysokości 17 220.00zł. W zeznaniu PIT-28 za 2008r. wykazał natomiast przychód z działalności gospodarczej w wysokości 0 zł. Wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych i nie jest prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne. Organ wziął również pod uwagę liczne zaświadczenia lekarskie dokumentujące okoliczności leczenia wnioskodawcy i jego żony. Własność całego gospodarstwo rolnego wnioskodawcy i jego małżonki została przeniesiona w latach 90-tych na córkę A. M. Zgodnie z informacją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Departament CEP Z. Z. figuruje jako właściciel samochodu osobowego Dacia, rok produkcji 1990, jako właściciel samochodu osobowego Opel Corsa, rok produkcji 1994, jako właściciel ciągnika rolniczego Ursus, rok produkcji 1984. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w sprawie organ uznał, że w stosunku do Z. Z. nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowane w art. 28 ust.3 (pkt 1-6) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń (tekst jednolity - Dz. U. z 2007r., nr 11, poz.74 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s"). Zobowiązany posiada dwa źródła dochodu, a to emeryturę ZUS wypłacaną w zbiegu z rentą rolną KRUS. Dodatkowo Zobowiązany figuruje jako właściciel pojazdów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wdrożył przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego a więc nie wykorzystano wszystkich możliwości dochodzenia zaległych należności. Organ ma potencjalną możliwość dochodzenia spłaty zadłużenia poprzez dokonanie potrącenia części przysługujących mu świadczeń. Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek zabezpieczone są ustawowym prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika rzeczach ruchomych. W ocenie organu nie zachodzą także przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art.28 ust. 3a u.s.u.s., kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu okoliczność nie osiągania dochodów z prowadzonej działalności lub niska dochodowość - sama w sobie nie może przesądzać o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku strony. Każda działalność gospodarcza obarczona jest ryzykiem, które jest w nią wkalkulowane i winno być przez przedsiębiorcę uwzględniane na każdym etapie jej prowadzenia. W przypadku wystąpienia trudności finansowych to przedsiębiorca musi poszukiwać możliwości naprawy tej sytuacji i nie powinno się to odbywać kosztem budżetu Państwa. Rozpatrując niezbędne potrzeby życiowe wnioskodawcy i jego małżonki, organ przyjął, iż mają oni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, a przy tym nie wykazują zaległości w bieżących i koniecznych opłatach. W tym stanie rzeczy - w ocenie organu - sytuacja finansowa dłużnika i jego żony zwłaszcza w kontekście ich sytuacji zdrowotnej jest trudna, ale nie może być uznana za szczególnie drastyczną. W skierowanym do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, iż jego sytuacja majątkowa jest inna niż podano w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wskazał ponadto, iż nie jest właściciel samochodu Dacia, natomiast ciągnik Ursus z 1984r. i samochód Opel Corsa z 1994 roku są zniszczone i nie przedstawiają dużej wartości. Wnioskodawca zwrócił również uwagę, iż jego zdrowia ciągle się pogarsza, w kwietniu 2009r. przebywał w szpitalu z powodu przepukliny, natomiast we wrześniu przebywał w szpitalu z powodu zaćmy , dodatkowo zaś planuje następną operacja oczu w październiku 2009r. Końcowo podkreślił, iż na lekarstwa od stycznia 2009r. do chwili obecnej wydał niebotyczną kwotę 3 467,36zł. Decyzją z dnia 22 grudnia 2009r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzupełniając wcześniejszą argumentację zwrócił uwagę na fakt, iż jakkolwiek dolegliwości zdrowotne, z którymi borykają się państwo Z. mają znamiona przewlekłości i w związku z nimi wymagają opieki innych osób, jednakże nie wpływa to bezpośrednio na zdolność regulowania obciążającego wnioskodawcę zadłużenia, a w szczególności nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów. Zobowiązany bowiem ma wypłacaną regularnie emeryturę, a do stycznia 2009r. prowadził działalność gospodarczą. Okoliczność złego stanu zdrowia zobowiązanego bądź też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, w kontekście regulacji zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) oceniana być może jedynie w odniesieniu do ewentualnego pozbawienia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnioskodawca zażądał uchylenia przedmiotowej decyzji Prezesa ZUS i poprzedzającej ją decyzji ZUS zarzucając organowi: - nieuwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych wskazujących na sytuacji zobowiązanego, w szczególności, iż pominięto podeszły wiek zobowiązanego oraz nie oceniono należycie jego sytuacji materialnej, - przekroczenie w ramach uznania zasady swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do dowolności rozstrzygnięcia, - naruszenie art. 28 ust 3 u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które powodują, że opłacenie składek pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Skarżący zwrócił również uwagę, iż w ramach przyznanego swobodnego uznania administracyjnego organ uchybił art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, a to nie konfrontując w sposób należyty interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotowa sprawa, na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego ds. finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1269 ze zm.) podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Na wstępie przypomnieć należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. W związku z treścią jego wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń (tekst jednolity - Dz. U. z 2007r., nr 11, poz.74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. zarówno przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Podkreślono bowiem, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a. W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny zobowiązany jest do skontrolowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracyjny uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego (por. też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07, LEX nr 451167). W toku postępowania sądowoadministracyjnego to właśnie uzasadnienie zapadłego w sprawie administracyjnej rozstrzygnięcia umożliwia sądowi dokonanie oceny, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem utożsamiane z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Oceniając zaskarżoną decyzję przy uwzględnieniu przywołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa. W pierwszym rzędzie podkreślić należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów. W toku postępowania ustalono, że Z. Z. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną . Małżonkowie mają dochody z rent rolniczych i emerytury z ZUS w wysokości łącznej ponad 2.200zł. Nie korzystają z pomocy społecznej. W okresie od 14.02.2004 do 22.01.2009 Skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa "E" Z. Z., z tytułu której pozostały nie zapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne. Aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Fakt osiągania przez Skarżącego stałego dochodu oraz zestawienie przez organ tego dochodu z wiarygodnymi wydatkami Skarżącego (nie pomijając przy tym wydatków na leki oraz bieżących kosztów utrzymania gospodarstwa domowego i innych wydatków) prowadzi do wniosku, iż istnieje możliwość spłaty zadłużenia, choćby w formie ratalnej. Tak więc, zdaniem Sądu w tej sytuacji możliwe wydaje się wyegzekwowanie przynajmniej części należności z tytułu zaległych składek. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Należy jeszcze raz przypomnieć, że w art. 28 ust. 3 usus ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a usus, określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zdaniem Sądu, wydanie w niniejszej sprawie przez organ administracyjny decyzji zostało, wbrew twierdzeniom Skarżącego, poprzedzone gruntownym zbadaniem a następnie oceną jego sytuacji materialnej, rodzinnej oraz zdrowotnej. Tym samym okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zostały przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. W świetle powyższego w ocenie Sądu, Prezes ZUS trafnie orzekł w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do uznania, że zobowiązany spełnia przesłanki do umorzenia. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Wydanie w niniejszej sprawie przez organ administracyjny decyzji zostało, wbrew twierdzeniom Skarżącego, poprzedzone gruntownym zbadaniem jego sytuacji materialnej, rodzinnej oraz zdrowotnej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.