I SA/Kr 402/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Asesor WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. J. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lutego 2009 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 września 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 402/08 oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2003 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] października 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego R. J. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem skarżącego na postanowienie tut. Sądu z dnia 26 września 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 402/08, którym oddalono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2003 r. We wniosku skarżący podniósł, że od września 2006 r. jest bezrobotny i nie osiąga żadnych dochodów. Jest na utrzymaniu żony, z którą mieszka w lokalu stanowiącym jej własność. R. J. oświadczył, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż małżonkowie podpisali umowę o majątkowej rozdzielności małżeńskie, na dowód czego dołączył odpis notarialnej umowy z dnia [...] lipca 1996 r. Jednocześnie skarżący wykazał, że jest właścicielem działki rolnej o pow. 6 a 24 m kw., poza tym nie posiada żadnych oszczędności, ani cennych przedmiotów majątku ruchomego. Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. skarżący został wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) o złożenie dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym, w szczególności o udokumentowanie miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez żonę, jak również posiadanego przez nią majątku, o oświadczenie jaka jest wysokość miesięcznych obciążeń związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz innych wydatków na bieżące potrzeby i czy skarżący korzysta z pomocy społecznej. Przedmiotowym pismem wezwano nadto skarżącego do przesłania zaświadczenia z odpowiedniego urzędu pracy na okoliczność potwierdzenia statusu bezrobotnego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył w piśmie z dnia [...] stycznia 2009 r., że żona nie chce ujawniać danych dotyczących jej osoby, tj. dochodów, wysokości ponoszonych opłat, rachunków bankowych i zeznań podatkowych. Wnioskodawca określił jednak szacunkowo, że łączna kwota opłat za czynsz i media w mieszkaniu należącym do żony wynosi miesięcznie ok. 900 zł. Dodatkowo małżonka przeznacza ze swoich zarobków ma utrzymanie męża kwotę 500 zł na wyżywienie i uzupełnienie garderoby. Miesięczny dochód uzyskiwany przez J. J. skarżący określił na kwotę 3.000 zł brutto. Dodatkowo przedłożył swoje zeznanie podatkowe PIT-37 za 2007 r., z którego wynika, iż w roku tym nie osiągnął żadnego dochodu. Wreszcie wnioskodawca oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, co jednak nie zmienia faktu, że jest osobą bezrobotną, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada żadnego rachunku bankowego, a działka, której jest właścicielem została obciążona hipoteką przymusową. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że udzielenie prawa pomocy nie jest niczym szczególnym i nie stanowi żadnego odstępstwa od ogólnych zasad, ale jest normalną procedurą stosowaną w stosunku do osób, które nie mogą ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zaznaczył nadto, że jest osobą bezrobotną, co znaczy, że nie osiąga żadnych dochodów, na dowód czego przedłożone zostało zeznanie podatkowe, nie ma też żadnych oszczędności, rachunków bankowych, zdolności kredytowej i żadnego majątku, gdyż od pięciu lat urząd skarbowy dba, by skarżący nie mógł prowadzić działalności gospodarczej. Podkreślił nadto, że nie jest prawdą, iż prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, gdyż rozdzielność majątkowa jednoznacznie to wyklucza. Przyznał jednak, że żona udziela skarżącemu pomocy i wsparcia. Po raz kolejny podkreślił, że nie może przedłożyć żądanych dokumentów wykazujących sytuację majątkową żony oraz obciążenia budżetu domowego, albowiem małżonka odmawia udzielenia tych informacji oraz wglądu do dokumentów i rachunków. Skarżący stwierdził jednak, że na wezwanie Sądu określił szacunkowo koszty i dochody żony. Powołał się nadto na konieczność uiszczenia wpisów w wielu sprawach zawisłych przed tut. Sądem i wyraził wątpliwość, czy odmowa zwolnienia od kosztów sądowych nie ogranicza jego konstytucyjnego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący R. J. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Sąd przyjął, że wbrew twierdzeniom skarżącego prowadzi on w rzeczywistości wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, gdyż małżonkowie zamieszkują razem w lokalu należącym do żony skarżącego, która dodatkowo uiszcza wszelkie opłaty za czynsz i media, a także partycypuje w kosztach wyżywienia i ubrania skarżącego. Okoliczności tych, wynikających wprost z pisma R. J. z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz z treści uzasadnienia sprzeciwu, nie wyklucza istnienie pomiędzy małżonkami umowy dotyczącej rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia bowiem drugiego małżonka z wynikającego z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku udzielania pomocy, w tym również przy uiszczeniu wpisu sądowego. Z tego powodu Sąd przyjął, że - zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia [...] stycznia 2009 r. - rodzina uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.000 zł brutto stanowiący wynagrodzenie za pracę J. J. W związku z tym, orzekający w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe należne na tym etapie postępowania w wysokości wpisu sądowego od zażalenia, tj. w kwocie 100 zł, nawet po odliczeniu stałych miesięcznych opłat wynoszących ok. 900 zł oraz kosztów wyżywienia, środków czystości i ubrania dla dwuosobowej rodziny. Trzeba również podkreślić, że wydatki związane z zakupem odzieży są ponoszone sezonowo, a nie miesięcznie, jak chce skarżący. W tym miejscu należy podnieść, że Sąd uznał za niewiarygodne twierdzenia skarżącego, iż nie uzyskuje on żadnego dochodu w sytuacji, gdy nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej i nie stara się o zmianę swojej, jak twierdzi, trudnej sytuacji finansowej i życiowej poprzez efektywne poszukiwanie pracy. Skarżący oświadczył, że jest bezrobotny, ale jednocześnie nie zarejestrował się w urzędzie pracy, nie wykazał także, by podejmował jakiekolwiek próby znalezienia zatrudnienia. Wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu sprzeciwu z dnia 23 lutego 2009 r., instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). NSA zwrócił również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.). Z tych przyczyn, za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może również przemawiać wielość toczących się spraw przed tut. Sądem. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.