I SA/Kr 416/08

Sygn. akt I SA/Kr 416/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 sierpnia 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Anna Znamiec (spr), Sędzia: NSA Józef Gach, Asesor: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2008r., sprawy ze skargi B. K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. W dniu [...]. 07.2007 r. B. K. złożył do Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń [...] wniosek o umorzenie zaległości będącej przedmiotem egzekucji w tym kosztów egzekucyjnych w kwocie 352,20 zł. Prośbę umotywował trudną sytuacją finansową i zdrowotną oraz zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Z. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał art. 64 e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), zgodnie z którym organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Umorzenie kosztów może mieć miejsce, jeżeli: 1. stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, a obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione, 2. za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3. ściągniecie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny dokonał analizy wymienionych przesłanek i stwierdził, że zobowiązany pobiera świadczenie rentowe w wysokości 475,19 zł , które zostało zajęte przez wierzyciela, na poczet zadłużenia potrąca jest kwota 118,79 zł miesięcznie, co daje gwarancję spłaty kosztów egzekucyjnych. Zapłata kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie spowoduje uszczerbku w jego sytuacji finansowej. Za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia również ważny interes publiczny. Również ostatnia przesłanka wymieniona w art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż dokonano już zajęcia świadczenia rentowego i dalsze koszty postępowania nie będą już występować. Na powyższe postanowienie zobowiązany złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej . Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia zobowiązany przedłożył dokumenty dotyczące jego stanu zdrowia oraz dotychczas prowadzonej korespondencji z Z. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że w sprawie nie zachodzą wymienione w art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przesłanki uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych. Postanowienia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych oparte są na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że decyzja należy do organu egzekucyjnego, który może, ale nie musi przychylić się do prośby zobowiązanego. Uznanie ograniczone jest dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organowi egzekucyjnemu rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia wystąpienia, bądź braku w konkretnym przypadku ważnego interesu publicznego lub sytuacji finansowej zobowiązanego, które uzasadniałyby umorzenie kosztów egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji dokonał oceny podniesionych przez zobowiązanego argumentów i stwierdził, że nie stanowią one przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Sytuacja zdrowotna zobowiązanego nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, strona skarżąca podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania egzekucyjnego bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone postanowienia wydane zostały na podstawie art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) Przepis ten w par. 2 przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli: 1. stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2. za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3. ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na wymienione wyżej przesłanki nie budzi wątpliwości. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96, wyrok WSA w Warszawie z dnia 04.08.2005 r., sygn. akt III SA/Wa 646/05). Umorzenie kosztów egzekucyjnych, o których mowa w cytowanym przepisie art. 64 e ustawy ma charakter decyzji uznaniowej. Nie oznacza to jednak, że uznanie administracyjne polega na zupełnej dowolności działania organu administracji. Zakres uznania administracyjnego jest określony przez prawo. Organy pierwszej i drugiej instancji w sposób niewystarczający rozważyły sytuację finansową zobowiązanego, zwłaszcza w kontekście twierdzeń zobowiązanego w tym zakresie. Organy powinny przeprowadzić zatem szczegółowe postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej strony skarżącej, a mianowicie ustalić sytuację finansową, źródła dochodów, posiadany majątek, ponoszone koszty na utrzymanie i leczenie, liczbę osób prowadzących ze zobowiązanym wspólne gospodarstwo domowe, a następnie dokonać analizy i ustalenia sytuacji finansowej zobowiązanego. Organ pierwszej instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego w sprawie. Organ drugiej instancji również nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sprawie. Postanowienia wydane na podstawie przepisu art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu administracji państwowej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. W ocenie Sądu postępowanie w rozpatrywanej sprawie jest dotknięte naruszeniem przepisów procesowych, które miały wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do spraw objętych tzw. uznaniem administracyjnym kognicja sądu nie wkracza w zakres owego uznania, ograniczając się do prawidłowości prowadzonego postępowania podatkowego. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organów podatkowych w ich kompetencjach. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w trybie art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oparte właśnie na uznaniu administracyjnym. Z brzmienia art. 64 e par. 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, iż organ może umorzyć koszty egzekucyjne w sytuacji zaistnienia powołanych w tym przepisie przesłanek. Oznacza to, iż nawet jeśli w wyniku analizy sytuacji zobowiązanego okaże się, iż zaistnieją ww. przesłanki organ może ale nie musi dokonać umorzenia kosztów egzekucyjnych. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd stwierdził, że organ egzekucyjny poza analizą przesłanek określonych w art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie prowadził postępowania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy gromadząc dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia. Organy nie odniosły się także do podnoszonych przez stronę skarżącą argumentów zarówno we wniosku o umorzenie jak i w zażaleniu, a zatem przyjąć należy w ocenie Sądu, iż rozstrzygnięcie organów pierwszej i drugiej instancji jest dowolne. Organy nie dokonały również prawidłowej oceny istnienia przesłanki umorzenia ze względu na "ważny interes publiczny". Użyte w powołanym przepisie pojęcie "interes publiczny", to pojęcie niedookreślone. Pod pojęciem "interes publiczny" rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 07.04.2004, sygn. I SA/Wr 735/02). W ocenie Sądu pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Pojęcie "interes publiczny", o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Użycie tego słowa podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Uwzględnia ono fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem należności. Zaskarżone decyzje naruszają podstawowe zasady postępowania, wyrażone w art. 7, 77, 107, 15 kpa w zw. z art. 18 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to jest zasadę zaufania do organów i zasadę swobodnej oceny dowodów oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania. W ocenie Sądu organy nie prowadząc w ogóle postępowania w niniejszej sprawie nie wykazały, że sytuacja finansowa i możliwości płatnicze strony skarżącej wskazują, że może zapłacić koszty postępowania egzekucyjnego bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Zgodnie z przepisami kpa, zwłaszcza art. 77, 107 par. 3 w zw. z art. 18 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz, w aspekcie art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, rozważenia przesłanek wymienionych w tym przepisie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji nie ustosunkowały się w dostateczny sposób do przywołanych przez stronę okoliczności przemawiających jej zdaniem za pozytywnym dla niej rozstrzygnięciem jej wniosku i umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.