I SA/Kr 446/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2012r., I SA/Kr 446/12 oddalającego wniosek w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: oddalić wniosek. Dnia 14 marca 2012r. J.C. (dalej "skarżący") złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 6 lutego 2012r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r. w wysokości 1 201 504 zł. Skarżący wniósł o zwolnienie w całości lub w części z kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2012r., I SA/Kr 446/12 referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie (postanowienie zostało doręczone dnia 11 września 2012r.). Dnia 18 września 2012r. skarżący złożył sprzeciw wskazując, że wbrew twierdzeniom zawartym w postanowieniu, wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala ponieść pełnych kosztów postępowania, pomimo nieprzedstawienia dokumentacji finansowej dotyczącej żony – M.C.. W ocenie skarżącego istnienie pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej nie mogło być utożsamiane z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych dotyczących wyłącznej działalności gospodarczej skarżącego. Pozostała dokumentacja uzasadniała zwolnienie od kosztów, a brak takiego zwolnienia naruszał konstytucyjną zasadę prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Na podstawie art. 260 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że skuteczne (w terminie) wniesienie sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza w przedmiocie prawa pomocy powoduje, że wniosek o jej przyznanie podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. W sprawie znajduje zastosowanie art. 246 § 1 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, formularza PPF oraz nadesłanych dokumentów skarżący mieszka w domu będącym własnością teściowej razem z żoną M. (z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od dnia 10 stycznia 2001r. ) oraz córką A.C. (prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe). Do końca maja 2012r. skarżący prowadził działalność gospodarczą pod firmą "C" J. C. Zakład Pracy Chronionej, która przynosiła mu dochód w wysokości 2 700 zł, miesięcznie. Podstawa opodatkowania z tytułu podatku VAT w kwietniu 2012r. wyniosła łącznie 144 894 zł. W roku 2011r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i otrzymywanych świadczeń w postaci renty – emerytury uzyskał łączny dochód w wysokości 38 667,68 zł. przy przychodzie na poziomie 2 162 944,17 zł. Po zakończeniu działalności gospodarczej skarżący zarejestrował się w Urzędzie Pracy i otrzymał zasiłek dla bezrobotnych ( a aktach brak danych o jego wysokości). Skarżący korzysta z pomocy rodziny. Jest też zadłużony; wobec kontrahentów na kwotę 3 095 347 zł, wobec Skarbu Państwa na kwotę 738 467 zł, wobec gminy na kwotę 225 817 zł. (należności z tyt. podatku od nieruchomości i podatku od środków transportowych), wobec ZUS na kwotę 749 188 zł. Jego zadłużenie kredytowe wobec Banku PKO S.A. wynosi natomiast 1 445 000 zł. W wyniku prowadzonych przeciwko skarżącemu postępowań egzekucyjnych doszło do zabezpieczenia należących do niego nieruchomości w O., C., B., C., K., J. i Ł. poprzez ustanowienie na nich licznych hipotek. Z przedstawionych wyciągów bankowych z maja 2012r. (PEKAO SA) dotyczących działalności gospodarczej wynika, że skarżący otrzymał przelewem łącznie 51 623, 65 zł, a wypłacił czekami gotówkowymi 51 654,39 zł, (przy stanie na początek miesiąca 30, 74zł). Stan konta na koniec maja 2012r. wyniósł 0zł. Skarżący nie wyjaśnił jednak na jaki cel zostały przekazane wypłacone z konta kwoty. Dodatkowo, pomimo wyraźnego wezwania, nie udokumentował sytuacji finansowej żony. która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W sprzeciwie skarżący wskazał jedynie na brak obowiązku współfinansowania przez żonę kosztów sądowych związanych z prowadzaną odrębnie przez męża działalnością gospodarczą. W ocenie Sądu skarżący uniemożliwił ocenę spełnienia przesłanek z ww. art. 246 § 1 ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Argumentacja skarżącego oparta na akcentowaniu prawa do sądu jest przy tym niezasadna. Konstytucyjne prawo obywatela do sądu (wynikające z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP) gwarantowane jest m.in. przez przepisy skierowane do osób, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, że prawo dostępu do sądu nie ma przy tym charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem jest przede wszystkim kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowym kryterium ograniczającym jest udzielanie tego typu pomocy wyłącznie na wniosek osoby zainteresowanej, co m.in. oznacza, że sąd przyznający tego typu pomoc, ani nie działa z urzędu, ani też nie poszukuje samodzielnie uzasadnienia do zwolnienia od kosztów czy też przyznania pełnomocnika z urzędu. Koszt prawa pomocy finansowany jest bowiem z budżetu państwa, co oznacza, że pośrednio finansują go wszyscy płatnicy budżetu (osoby fizyczne lub przedsiębiorstwa). Strona inicjując postępowanie sądowe winna mieć też świadomość tego, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy, zdaniem Sądu, przedstawione dokumenty budzą wątpliwości czy rzeczywiście skarżący nie jest w stanie ponieść ciężaru opłat i wydatków sądowych. Dodatkowo, pomimo, że skarżącemu znane jest orzecznictwo w sprawie konieczności ujawnienia informacji o statusie majątkowym małżonka posiadającego odrębny majątek przy ocenie wniosku o zwolnienie od kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011r., II FZ 112/11 wydane przy rozpatrywaniu analogicznego wniosku o zwolnienie od kosztów) w dalszym ciągu informacje te nie zostały udostępnione. Z przedstawionych dokumentów (ww. wyciągi bankowe) wynika bowiem, że pomimo znacznego zadłużenia, z konta skarżącego wypłacono czekami gotówkowymi w maju 2012r. (a więc po wniesieniu skargi) ponad 50 000zł. Działalność gospodarcza skarżącego została zakończona, a więc uzyskane środki nie zostały przekazane na inwestycje lub kontynuowanie dalszej działalności. Skarżący nie wskazał również, aby kwota ta została przekazana na spłatę zadłużenia. Natomiast w kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać ponownie, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z udzielania pomocy małżonkowi, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby (tutaj Sąd zauważa, że z oświadczenia skarżącego wynika, że zamieszkuje w domu teściowej wspólnie z żoną i dorosłą córką, co uzasadnia domysły o finansowaniu przez nie bieżących kosztów utrzymania). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 cyt. ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.