I SA/Kr 510/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. nr: [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a I) ustanowić dla E. K. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych E. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną S. K.. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go: emerytura wnioskodawcy w wysokości [...] zł, emerytura jego żony w wysokości [...] zł i pobierany przez nią zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Skarżący nie dysponuje majątkiem nieruchomym, wierzytelnościami, ani przedmiotami o wartości powyżej [...] zł. Posiada oszczędności w kwocie [...]zł. Żona, S. K., nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Małżonkowie zamieszkują w budynku jednorodzinnym na zasadzie służebności. Zobowiązania i stałe wydatki strony przedstawiają się następująco: [...] zł energia elektryczna, [...] zł gaz, [...] zł woda i ścieki, [...] zł wywóz śmieci, [...] zł koszty leczenia i rehabilitacji plus [...] zł transport, [...] zł żywność i ok. [...] zł środki czystości, odzież i obuwie oraz łączność telefoniczną. Skarżący dodał, że administracja skarbowa domaga się zapłacenia przez skarżącego i jego żonę podatku od nieujawnionych dochodów po [...] zł za okres przed 2008 rokiem. W uzasadnieniu wniosku E. K. podniósł, że zarówno stan jego zdrowia z inwalidztwem w stopniu umiarkowanym, jak i stan zdrowia jego żony z inwalidztwem w stopniu znacznym zmusza do ponoszenia dużych wydatków na leczenie, rehabilitację i dietę. Wymusza to oszczędności w różnym stopniu na odzież, obuwie, środki czystości lub żywność. Wyrok wydany przez Sąd I instancji w ocenie wnioskodawcy jest krzywdzący, a jego uzasadnienie wymaga opłaty [...] zł, na którą skarżącego nie stać. Do prowadzenia sprawy wymagany jest profesjonalny prawnik, ale wnioskodawcy nie stać na opłacenie adwokata. Dlatego wnosi o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi przyznanie prawa pomocy jest sytuacja materialna strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa i jej możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżący E. K. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawcy przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Wykazana przez skarżącego sytuacja, na którą składa się zły stan zdrowia z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, stan zdrowia żony wnioskodawcy legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, konieczność ponoszenia kosztów leczenia, rehabilitacji oraz specjalnej diety pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie będzie w stanie we własnym zakresie pokryć kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i małżonki. Dlatego w tym zakresie starszy referendarz sądowy uwzględnił wniosek i ustanowił dla E. K. adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Zarówno skarżący, jak i jego żona posiadają bowiem stałe źródło utrzymania w postaci świadczeń emerytalnych, których wysokość – wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym – wynosi łącznie [...] zł, nie grozi im zatem pozbawienie środków do życia. Oprócz tych dochodów skarżący dysponuje również oszczędnościami w wysokości [...] zł. W ocenie orzekającego posiadane środki pozwolą skarżącemu na sfinansowanie kosztów sądowych w niniejszej sprawie we własnym zakresie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej w wysokości [...] zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczonym na skutek zgłoszonego wniosku oraz wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej wynoszącego również [...] zł. Kwoty takie, w ocenie orzekającego, nie przekraczają możliwości płatniczych E. K.. Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna i życiowa wnioskodawcy przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by miała uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na postawie art. 245 § 1- 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.