I SA/Kr 52/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 2 czerwca 2020 r. odmówił M.G. (dalej: Strona, Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Przedmiotowa decyzja została doręczona wnioskodawcy drogą elektroniczną (PUE) dnia 17 czerwca 2020 r. Z wydaną przez organ decyzją Strona nie zgodziła się zaskarżając ją pismem nadanym przesyłką z dnia 3 lipca 2020 r. PZUS decyzją z dnia 24 lipca 2020 r. znak [...] stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Jako podstawę prawną ww. decyzji PZUS wskazał art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej: K.p.a.) w związku z art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.; dalej: u.s.u.s.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19). W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia PZUS wskazał, że na mocy z art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 129 § 2 K.p.a., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Decyzja z dnia 2 czerwca 2020 r. została uznana za doręczoną z dniem 17 czerwca 2020 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został nadany przez Stronę w placówce Poczty Polskiej dnia 3 lipca 2020 r. tj. po ustawowym terminie. Decyzja z dnia 24 lipca 2020 r. została doręczona pełnomocnikowi Skarżącego (pracownikowi biura rachunkowego) dnia 4 sierpnia 2020 r. Na powyższą decyzję PZUS Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (data wpływu do organu – 10 sierpnia 2020 r.). W wywiedzionej skardze Skarżący podniósł, że "Wniosek RDZ na moją prośbę został wysłany przez mojego Pełnomocnika - B. W złożonym w terminie wniosku został popełniony błąd. Informacja o błędnym wniosku została wysłana na adres e-mail biura rachunkowego. Biuro nie odebrało informacji dotyczącej mojego wniosku. Poczta na którą przychodziły wszystkie powiadomienia ze względu na przepełnienie, została zablokowana. Informatyk biura skonfigurował pocztę dopiero na początku lipca, wtedy też zaczęły spływać powiadomienia NPI. Stąd też właśnie wyniknęło opóźnienie w wysłaniu skorygowanego wniosku RDZ do ZUS. W trakcie początkowej fali pandemii biuro pracowało zdalnie, co również wpłynęło na trudności z komunikacją. Ponadto pracownicy biura rachunkowego wykorzystywali zaległe urlopy, więc nie mieli dostępu do bazy e-mail". Swoją prośbę motywował tym, że "sytuacja jaka panowała wówczas w kraju uniemożliwiała dostateczny kontakt z pracownikami ZUS. Zamknięte placówki oraz problemy z kontaktowaniem się poprzez infolinię ograniczały dostęp do uzyskania odpowiednich informacji. Niestety ani ja ani biuro rachunkowe nie zostało poinformowane telefonicznie o błędach zawartych w złożonym wniosku RDZ. W sytuacji panującej pandemii opłacenie zaległych za trzy miesiące składek ZUS jest dla mnie ogromnym obciążeniem, gdy mam już do zapłacenia składkę ZUS za miesiąc lipiec. Ponadto moje zarobki w związku z pandemią drastycznie zmalały. Brak zaplecza finansowego i obowiązek opłacenia zaległych składek postawi moją prowadzoną od wielu lat działalność przed groźbą niewypłacalności co w konsekwencji może doprowadzić do zamknięcia". W związku z tym, że spełniał "wszystkie warunki do tego aby być zwolnionym z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień oraz maj bardzo proszę o ponowne rozpatrzenie mojej prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 do maja 2020". W odpowiedzi na skargę PZUS wniósł o odrzucenie skargi na decyzję z dnia 2 czerwca 2020 r., jako wniesioną po terminie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu Skarżący wyjaśnił w piśmie z dnia 7 marca 2022 r., że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja PZUS z dnia 24 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Skarżący nie odpowiedział na informację Sadu o możliwości rozpoznania sprawy na rozprawie zdalnej. Z kolei organ pismem procesowym z dnia 7 kwietnia 2022 r. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 18 maja 2022 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 8 czerwca 2022 r. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę. Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 K.p.a., lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem. Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził z urzędu naruszenie art. 107 § 3 i art. 7-9 K.p.a., a w konsekwencji również art. 15 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem sądowoadministracyjnej kontroli Sądu, jest decyzja PZUS, którą organ stwierdził uchybienie terminu do złożenia przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji PZUS z dnia 2 czerwca 2020 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, treści skargi i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zatytułowanego "prośba", Skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy od decyzji z dnia 2 czerwca 2020 r., wskazał m.in.: "decyzja odmowna została przesłana elektronicznie na ZUS PUE i niestety nie została przeze mnie odczytana. Jest to pierwsza korespondencja z ZUS którą otrzymałem w formie elektronicznej. Korespondencja zawsze były wysyłana w formie papierowej. Bardzo proszę o ponowne rozpatrzenie wniosku RDZ (...)". Sąd stwierdza, że tak sformułowana argumentacja winna była zostać potraktowana przez organ co najmniej jako podstawa do wezwania Skarżącego do wyjaśnienia, czy wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie składa on wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Takiego działania organu w okolicznościach sprawy wymaga także art. 8 § 1 K.p.a. stanowiący, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a także art. 9 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tymczasem organ ani nie wezwał Skarżącego do stosownego wyjaśnienia, ani nie poinformował go o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, ani też nie rozstrzygnął wniosku skarżącego w sposób przewidziany w art. 58 K.p.a. Lakoniczny opis okoliczności doręczenia decyzji organu I instancji i brak odniesienia się do kwestii podniesionych przez Skarżącego musi skutkować stwierdzeniem wadliwości i uchyleniem zaskarżonej decyzji. Niewątpliwie zaś wniosek o przywrócenie terminu wymaga rozpoznania przed wydaniem rozstrzygnięcia o stwierdzeniu uchybienia terminu. Przywrócenie terminu wyklucza bowiem możliwość stwierdzenia uchybienia terminu, czy dalszych skutków w postaci np. niedopuszczalności odwołania (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2021 r. II GSK 744/21). Postanowienie o uchybieniu terminu organ odwoławczy może zatem wydać dopiero po ostatecznym rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu, który - co wynika wprost z treści art. 58 § 1 K.p.a. - podlega obowiązkowi załatwienia w pierwszym rzędzie. W przypadku wydania postanowienia o przywróceniu terminu wyłączona jest dopuszczalność wydania postanowienia o uchybieniu terminu, a zatem przed rozpatrzeniem wniosku strony o przywrócenie terminu wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu jest niezgodne z prawem (B. Adamiak, komentarz do art. 134 K.p.a. (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck. Warszawa 2017, s. 709). Również względy logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, iż załatwienie wniosku o przywrócenie terminu rozstrzyga kwestię zastosowania lub niezastosowania art. 134 K.p.a. W tym miejscu przypomnieć należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, mają zastosowanie przepisy K.p.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, oraz przedstawienia motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a. PZUS powinien również mieć na uwadze obowiązujący od 16 grudnia 2020 r., przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Co niezwykle istotne, ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to jest 16 grudnia 2020 r., to niewątpliwie obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę stanowisko dopuszczające zastosowanie omawianego przepisu w tym okresie zasługuje na aprobatę (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21; w Szczecinie z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 593/21, w Poznaniu z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 160/21 i sygn. akt III SA/Po 162/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1332/21). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, tj. dnia 24 lipca 2020 r., przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez sąd i organ pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem również kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej. Podkreślić też zdecydowanie należy, że płatnicy składek nie powinni być traktowani w różny sposób w zależności jedynie od tego, kiedy zostanie złożona deklaracja, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy też po tej dacie, co ma bezpośrednie znaczenie jeśli chodzi o obowiązki organu pouczania w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych. Sąd musi mieć i ma na uwadze dobro płatników w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu epidemii. Dlatego przestrzeganie przez organ także wskazanych zasad z K.p.a. i ustawy o COVID-19 powinno być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym skorzystanie ze zwolnienia, nawet jeżeli nie dopełnili oni od razu obowiązku w zakresie złożenia deklaracji do 30 czerwca 2020 r. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21). Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania z uwagi na to, że Skarżący po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.