I SA/Kr 533/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 31.01.2011r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ½ części 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 31.01.2011r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów Z.B. ur. w 1948r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje emeryturę w wysokości 743,79 zł. miesięcznie , netto. Z tego tytułu w 2010r. roku uzyskała dochód w wysokości 14 455,78 zł. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w tymże roku, poniosła natomiast stratę w łącznej wysokości 8 383,95 zł. Obecnie strona skarżąca nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Decyzją Prezydenta Miasta z dnia 01.02.2011r. nr [...] stosowny wpis w ewidencji działalności gospodarczej został wykreślony. Skreślone zostały też z Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej odpowiednie numery REGON nadane wcześniej firmom wnioskodawczyni. Strona skarżąca opłaca abonament pakietu "Cyfra +" w wysokości 42,90 zł. miesięcznie. Uiszcza opłaty za gaz w różnych wysokościach. Zaznaczyć jednak trzeba, iż przedstawione rachunki dotyczą dwóch różnych gazomierzy: nr [...] (rachunek za luty 2011r. – 294 zł. , rachunek za marzec 2011r. – 50,14 zł. ), nr 16934630 (rachunek za luty 2011r. – 74,72 zł. , rachunek za marzec 2011r. – 36,13 zł. ). Z kolei na leki wnioskodawczyni w kwietniu 2011r. wydała łącznie kwotę 130, 04 zł. Strona skarżąca jest właścicielem: 1/8 części działki nr [...] o pow. 0,2209 ha znajdującej się w K. przy ul. I., dla której Sad Rejonowy w K., Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz ¼ części działki nr [...] o pow. 0,1533 ha znajdującej się w K. przy ul. Z., dla której Sad Rejonowy w K. Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacja strony skarżącej nie ma natomiast znamion takiej wyjątkowości, która predestynowała by ją do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z.B. uzyskuje bowiem stały miesięczny dochód. Jest też właścicielką udziałów w dwóch nieruchomościach znajdujących się w Krakowie. Podkreślić natomiast należy, iż posiadanie majątku , szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05). Zwrócić trzeba również uwagę na niezbyt racjonalną gospodarkę finansową strony skarżącej, która w sytuacji starania się o pomoc finansową Państwa i konieczności czynienia wszelkich możliwych oszczędności opłaca abonament pakietu "Cyfra +". Wydatki te nie stanowią natomiast koniecznych kosztów utrzymania a działanie takie wskazuje na złą preferencję strony skarżącej w doborze poszczególnych wydatków. Stąd też w powyższych okolicznościach zwolnienie Z.B. od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych wnioskodawczyni wziął pod uwagę fakt, iż uzyskiwana przez nią emerytura nie jest wysoka a przed tut. Sądem toczą się cztery sprawy o sygn. akt I SA/Kr 532 – 35/11, co zwiększa sumę wydatków strony związanych z kosztami sądowymi. Biorąc powyższe pod uwagę orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie Z.B. w ½ części od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.