I SA/Kr 565/14

|Sygn. akt I SA/Kr 565/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 października 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędziowie: WSA Ewa Michna, WSA Bogusław Wolas, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2014 r., sprawy ze skargi E.C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 stycznia 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, , , - s k a r g ę o d d a l a -, , , , Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 28 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia 7 listopada 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach. E.C. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżąca wyjaśniła, że w sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. Skarżąca nie prowadzi bowiem działalności gospodarczej ani nie uzyskuje w Polsce żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku, rachunków bankowych na terytorium Polski ani też następców prawnych, z których majątku można by prowadzić egzekucję. Skarżąca wyjaśniła, że posiada wyłącznie rzeczy osobistego użytku o niewielkiej wartości. Nadmieniła jednak, że stale zamieszkuje w Zjednoczonym Królestwie, gdzie uzyskuje dochody na poziomie 1.450 GPB (tj. ok. 7.278,13 zł), z czego ok. 450 GBP przeznacza na utrzymanie domu, a 150 GPB na leczenie. Znaczną część swoich zagranicznych dochodów przeznacza natomiast na spłatę zadłużenia w Polsce. Decyzją z dnia 7 listopada 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia skarżącej należności na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres od stycznia do czerwca 2006 r. z odsetkami w łącznej kwocie 1.803,69 zł, zaległości z tytułu składek za pracowników w łącznej kwocie 9.891,79 zł oraz umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za marzec 2005 r. oraz na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od listopada do grudnia 2005 r. z uwagi na bezprzedmiotowość. Organ uznał, że w stosunku do skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. Jej sytuacja nie mieści się bowiem w zakresie żadnego z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), który zawiera wyczerpujące wyliczenie stanów faktycznych rozumianych jako całkowita nieściągalność zadłużenia. Organ zauważył, że skarżąca nie wydatkuje na niezbędne potrzeby całości swoich miesięcznych dochodów oraz posiada zadłużenie u innych wierzycieli, w tym u podmiotów prywatnych. W ocenie organu wierzytelności innych podmiotów nie mogą korzystać z uprzywilejowania w stosunku do zadłużenia względem ZUS. Organ podał, że w stosunku do skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległe składki na ubezpieczenia społeczne i nie jest wykluczone, że zaległości zostaną przynajmniej częściowo zaspokojone. W ocenie ZUS także interes społeczny nie przemawia za umorzeniem ww. zaległości. Natomiast w odniesieniu do zaległości na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za marzec 2005 r. oraz na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od listopada do grudnia 2005 r. stwierdzono, że zadłużenie takie nie istnieje, co uzasadnia umorzenie postępowania w tym zakresie. Pismem z dnia 27 listopada 2014 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie pierwotnej decyzji w części odmawiającej umorzenia zaległości i orzeczenie co do istoty bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji. Skarżąca postawiła we wniosku zarzuty naruszenia art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s., jak również art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W piśmie tym wskazano, że prowadzący postępowanie egzekucyjne organ podatkowy umorzył skarżącej koszty egzekucyjne z uwagi na brak możliwości ich zapłaty bez uszczerbku dla skarżącej. Zdaniem skarżącej decyzja organu rentowego nie może zostać oparta wyłącznie na dochodach uzyskiwanych przez skarżącą za granicą oraz zakładanej skuteczności egzekucji. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że nie reguluje żadnych zaległości cywilnoprawnych. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Organ podkreślił, że figurujące po stronie skarżącej zaległości dotyczą składek nie tylko za nią samą, ale również za zatrudnianych przez nią pracowników. Organ podkreślił, że skarżąca uzyskuje miesięczne dochody na poziomie ok. 7.278,13 zł oraz nie wyjaśniła, czy zamieszkuje wspólnie z małżonkiem i czy dochody te zaliczają się do wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. Organ zauważył, że nadal ma możliwość odzyskania zaległości z uwagi na wysokie dochody skarżącej, nadal uzyskiwane, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w kraju. Pomimo posiadanych zadłużeń u podmiotów prywatnych oraz względem organu podatkowego, organ nie przyznał, że sytuacja skarżącej nosi znamiona ubóstwa. Ponadto w ocenie ZUS skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa, finansowa, zdrowotna lub rodzinna uniemożliwia jej spłatę zaległości. W skardze na ww. decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie oraz 2) art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3, a także art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez niewypełnienie ich dyspozycji. Strona skarżąca podtrzymała ponadto twierdzenia zamieszczone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odpowiadając na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli rozstrzygnięcie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że zasady umarzania należności z tytułu składek regulują przepisy art. 28 u.s.u.s. Wynika z niego, że (z zastrzeżeniem ust. 3a) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanka ta została wyjaśniona w tym samym przepisie, przez wyliczenie sytuacji, które ją spełniają. Zatem w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność należności zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów O.p.; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jak słusznie dostrzegają to sądy administracyjne, wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 44/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sygnalizowane powyżej zastrzeżenie dotyczące warunków umarzania należności wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przepisy te znalazły się w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazano w nim, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym przypadku, z uwagi na użyte wyrażenie "w szczególności" wskazuje się, że wyliczenie to jest przykładowe i stąd nie wyczerpuje wszystkich stanów faktycznych, które mieszczą się w zakresie hipotezy, w której zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 715/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując zastosowanie ww. przepisów w kontrolowanym postępowaniu należy zauważyć, że zdaniem skarżącej spełnia ona kryteria wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. Jednak w ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ocenił, iż skarżąca nie spełnia ustawowych kryteriów umorzenia zaległości. Zdaniem skarżącej, fakt iż zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce oraz nie posiada nieruchomości, jak również okoliczność iż umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone względem skarżącej stanowi w niniejszej sprawie wystarczającą przesłankę umorzenia zaległości. Przytoczone na wstępie przepisy u.s.u.s. nie mogą być bowiem interpretowane w oderwaniu od zasad logiki i doświadczenia życiowego, a w szczególności od faktu, że wspomniana nieściągalność zaległości powinna mieć charakter trwały. Skarżąca bowiem przemilcza fakt, że poza granicami Polski uzyskuje wynagrodzenie w wysokości bliskiej dwukrotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. To zaś w ocenie Sądu wskazuje, że jakakolwiek przesłanka szczegółowa nie zostałaby literalnie spełniona, to nie posiada ona cechy trwałości z uwagi na fakt, że skarżąca – obiektywnie – jest w stanie powiększać swój majątek o kolejne składniki, a stałe przychody wskazują, że umorzone obecnie postępowanie egzekucyjne może zostać ponownie wszczęte, doprowadzając do zaspokojenia wierzyciela publicznego. Ponadto w ocenie Sądu za umorzeniem wspomnianych zaległości nie przemawia również fakt, że skarżąca posiada zadłużenie w bankach komercyjnych. W takim przypadku, rezygnacja z dochodzenia zaległych należności przez ZUS oznaczałaby bowiem uprzywilejowanie pozycji banków względem wierzyciela publicznego. Byłoby to sprzecznie z interesem publicznym, gdyż zaległości będące przedmiotem tego postępowania to w znacznej większości składki na ubezpieczenia społeczne za dawnych pracowników skarżącej, które wbrew wyraźnemu obowiązkowi wynikającemu z ustawy nie zostały przez skarżącą uiszczone. Dlatego też spłata prywatnych kredytów skarżącej nie może mieć pierwszeństwa przed zwrotem zadłużenia związanego z nierzetelnością skarżącej zarówno wobec swoich pracowników jak i wobec prawa o ubezpieczeniach społecznych. Zatem w ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zastosował w kontrolowanej sprawie art. 28 u.s.u.s. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie została również wydana z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3, jak również art. 8 i art. 11 k.p.a. Kontrolowane postępowanie było bowiem w ocenie Sądu prowadzone w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. ZUS dał temu wyraz zwłaszcza przez dokładną analizę sytuacji majątkowej skarżącej i rzetelną analizę ustalonego stanu faktycznego w połączeniu z precyzyjnym przedstawieniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. W realiach niniejszej sprawy nie można również mówić o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej ani reguł poszukiwania dowodów. Organ dążył bowiem do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, uwzględniając nie tylko wiadomości pozyskane z własnej inicjatywy, ale również informacje nadesłane przez stronę skarżącą. Sam zaś fakt, że okoliczności te zostały ocenione przez ZUS inaczej niż chciałaby skarżąca, nie może stanowić podstawy skutecznego zarzutu względem zaskarżonej decyzji. Sąd nie ma również wątpliwości, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie niezbędne składniki, a jego treść została sformułowana w sposób objaśniający zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy. Decyzja wydana w niniejszej sprawie przez organ w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest zatem wynikiem rzetelnie przeprowadzonego postępowania i prawidłowo realizuje wymagania stawiane jej przez przepisy ogólnego postępowania administracyjnego zawarte w k.p.a. Wobec powyższego, zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione. Sąd nie doszukał się również w zaskarżonej decyzji innych – niż wskazane przez stronę skarżącą – uchybień, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z tych przyczyn, na zasadzie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.