I SA/Kr 571/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lipca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych; II) ustanowić dla skarżącego doradcę podatkowego, którego wyznaczy Krajowa Rada Doradców Podatkowych W dniu 25 stycznia 2010 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lipca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód wynosi 341,43 zł i stanowi go świadczenie rentowe. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Zamieszkuje w 50 metrowym mieszkaniu na zasadzie najmu od Gminy Miejskiej. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy orzeczonej na stałe, obciążonej egzekucją alimentów. Nie jest zatem z stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po potrąceniu należności alimentacyjnych skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota 259,65 zł miesięcznie. Żona skarżącego, z którą ma rozdzielność majątkową alimentuje skarżącego w postaci wyżywienia. W związku z chorobą kardiologiczną miesięczne wydatki skarżącego na leki wynoszą 50-60 zł. Do wniosku skarżący załączył decyzję ZUS z dnia 24 sierpnia 2009 r. o wysokości renty, wypis z aktu notarialnego z dnia 6 listopada 2000 r. – umowy majątkowej małżeńskiej oraz fakturę z dnia 9 marca 2009 r. za leki. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy Z.B. przesłał kserokopie następujące dokumentów: wyciągów z konta bankowego za miesiące luty, marzec i kwiecień 2010 roku, aktu notarialnego ustanawiającego ustrój odrębności majątkowej, decyzji ZUS o wysokości zwaloryzowanej renty, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, faktury za energię elektryczną, powiadomienia Gminy Miejskiej o wysokości opłat za wynajem mieszkania, karty informacyjnej leczenia szpitalnego, potwierdzenia rejestracji badania szpitalnego, faktury za leki, wyroku rozwodowego orzekającego o ponoszeniu kosztów utrzymania córki żony skarżącego, zaświadczenia o uczęszczaniu na studia pasierbicy oraz zaświadczenie o zarobkach żony skarżącego – A. B. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący uzyskuje bowiem dochody z dwóch źródeł – z renty w wysokości 271,65 zł netto oraz z umowy zlecenia w wysokości 668 zł brutto. Stałymi dochodami dysponuje także żona skarżącego A. B. Zgodnie z załączonym zaświadczeniem pracodawcy z dnia 30 kwietnia 2010 r. uzyskuje ona dochody w wysokości 1.317 zł brutto. Okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Dlatego też oceniając sytuację majątkową skarżącego wzięto pod uwagę również dochody uzyskiwane przez jego żonę. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący oraz jego żona dysponują stałymi dochodami miesięcznymi orzekający uznał, że skarżący jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Należy w tym miejscu zaakcentować, że na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych był wpis od złożonej skargi w wysokości 200 zł, który został przez skarżącego opłacony w dniu 25 stycznia 2010 roku. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że przy uzyskiwanych dochodach uiszczenie kosztów sądowych i pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru mogłoby stanowić dla skarżącego zbyt duże obciążenie finansowe, dlatego w tym zakresie orzekający przychylił się do wniosku skarżącego i ustanowił dla niego doradcę podatkowego z urzędu w ramach prawa pomocy. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).