I SA/Kr 572/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Jarosław Wiśniewski WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2022 r. skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 572/21 w sprawie ze skargi P. W. i M. W. - wspólników spółki cywilnej P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. I. działając w ramach autokontroli uchyla zaskarżony wyrok w całości, II. uchyla postanowienie WSA w Krakowie z dnia 12 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 572/21 w sprawie kosztów postępowania, III. odrzuca skargę, IV. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 572/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o uchyleniu decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) z dnia 23 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy P. W. i M. W. - wspólnikom spółki cywilnej P. (dalej: Skarżący) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r., ze względu na naruszenie przepisów proceduralnych oraz art. § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r. poz. 152; dalej: rozporządzenie w sprawie wsparcia). Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżący złożyli wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. We wniosku Skarżący oświadczyli, że prowadzą przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD [...] PZUS decyzją z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...] odmówił Skarżącym prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji pouczono Skarżących o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz alternatywnie o prawie do wniesienia skargi do WSA w Krakowie. Skarżący pismem datowanym na dzień 26 lutego 2021 r., nadanym dnia 3 marca 2021 r., złożyli wniosek do PZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia 23 marca 2021 r. nr [...] organ utrzymał w mocy decyzje własną z dnia 26 lutego 2021 r. Decyzja ta została doręczona Skarżącym dnia 30 marca 2021 r. Z kolei pismem z dnia 26 marca 2021 r. Skarżący wnieśli do WSA w Krakowie, za pośrednictwem PZUS, skargę na decyzję PZUS z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...]. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Po wydaniu opisanego na wstępie wyroku, WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 12 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 572/21 zasądził od organu na rzecz Skarżących kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. PZUS wniósł od opisanego na wstępie wyroku WSA w Krakowie skargę kasacyjną, podnosząc zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735), § 10 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia w sprawie wsparcia, oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i postanowienia z dnia 12 lipca 2021 r. oraz zasądzenie od Skarżących na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego. Rozpoznając przedmiotową skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 179a P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Wskazany przepis umożliwia WSA w Krakowie dokonanie autokontroli zaskarżonego wyroku lub postanowienia, od którego przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja, wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej, podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. Zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie, w tym samym składzie w którym wydał zaskarżony wyrok. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a P.p.s.a. ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 P.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 P.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1291/16 – – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu taka właśnie sytuacja nieważności postępowania miała miejsce w rozpatrywanej sprawie w świetle art. 179a P.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd stwierdza, że przedmiotem skargi była jednoznacznie opisana w skardze z daty i znaku decyzja I instancji. Skarga podlegała zatem odrzuceniu, bowiem jej wniesienie jest niedopuszczalne. Badanie merytoryczne skargi winna poprzedzać analiza jej dopuszczalności pod względem formalnym. Dlatego też Sąd jest zobligowany do zbadania, czy skarga może być rozpoznana, to jest czy nie zachodzi jeden z przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 1-6 P.p.s.a. Sądowa kontrola działalności administracji publicznej pod kątem przestrzegania prawa ma charakter ograniczony, zaś jej zakres przedmiotowy wyznaczają postanowienia art. 3-5 P.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola sądowoadministracyjna obejmuje orzekanie w sprawach skarg na wyliczone enumeratywnie kategorie aktów administracyjnych, względnie bezczynności organów administracji publicznej. W szczególności kognicją sądów administracyjnych jest objęta, w myśl art. 3 § 2 pkt 1–9 P.p.s.a., kontrola legalności indywidualnych rozstrzygnięć organów administracji publicznej, podejmowanych w sformalizowanym postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Decyzje organów administracji publicznej mogą być zaskarżone do sądu administracyjnego zgodnie z art. 52 § 1-3 P.p.s.a. wówczas, jeżeli po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest minister właściwy do spraw zagranicznych w zakresie spraw uregulowanych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35, 2023, 2320 i 2369 oraz z 2021 r. poz. 159 i 1918) albo konsul. Z powyższego wynika zatem, że w art. 52 § 3 P.p.s.a. ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia, albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Prawo wyboru zostało pozostawione stronie, jednakże powyższe nie oznacza, że strona może wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. Skargę do sądu administracyjnego wnosi strona, gdy nie korzysta ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. postanowienie WSA w Krakowie z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 209/19). Jeżeli skarga dotyczy sprawy, w której wniesienie skargi jest z innych przyczyn niedopuszczalne, skarga ta podlega odrzuceniu, zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Nie budzi wątpliwości, że od decyzji PZUS z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...] przysługiwało Skarżącym prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Niewątpliwie skuteczne wniesienia takiego wniosku, czyni rozpoznanie skargi na tę decyzję I instancji niedopuszczalnym. Dopiero od decyzji wydanej przez organ w II instancji Skarżący mogą wnieść skutecznie skargę do sądu administracyjnego. Taki tok postępowania stanowi gwarancję praw strony. W rozpoznawanej sprawie Skarżący zwrócili się do PZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, natomiast w dalszej kolejności, wnieśli za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na tę samą decyzję. Należy wyjaśnić, że decyzja strony o wyborze środka zaskarżenia determinuje dalsze postępowanie w sprawie. W przypadku możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona jest uprawniona i zobowiązana zdecydować, czy skorzysta z tego środka zaskarżenia, czy też od razu – nie korzystając ze wskazanego wyżej środka zaskarżenia – wniesie skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego (M. Jagielska: Komentarz Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, red. R. Hauser, M. Wierzbowski). W przypadku skorzystania przez stronę z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Sąd nie może rozpoznać skargi, która dotyczy rozstrzygnięcia organu l instancji. Dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, otwiera stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 4285/17). Akta przesłane przez organ przy odpowiedzi na skargę zawierały również wydaną w sprawie ostateczną decyzję II instancji z dnia 23 marca 2021 r. nr [...], którą Sąd omyłkowo uczynił przedmiotem kontroli i rozstrzygnięcia w zaskarżonym obecnie skargą kasacyjną organu wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r. Skarżący zostali prawidłowo pouczeni o przysługujących im prawach oraz możliwościach zaskarżenia decyzji I instancji. Tym samym decydując się na wniesienie w pierwszej kolejności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zrezygnowali na tym etapie postępowania z uprawnienia do wniesienia skargi. Jednocześnie należy zaznaczyć, że Skarżącym przysługuje uprawnienie do wniesienia skargi do WSA w Krakowie na decyzję wydaną w II instancji z dnia 23 marca 2021 r. nr [...] Należy zaznaczyć, że w sytuacji niniejszej sprawy, gdy Sąd omyłkowo rozpoznał skargę na niezaskarżoną decyzję II instancji, Skarżącym przysługuje uprawnienie do skorzystania z art. 86-87 P.p.s.a. i zaskarżenia ww. decyzji z dnia 23 marca 2021 r. wraz ze złożeniem, w terminie 7 dni od otrzymania niniejszego wyroku z uzasadnieniem, wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (podkreślenie Sądu). Podsumowując należy stwierdzić, że zaskarżoną w niniejszej sprawie była decyzja PZUS z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...] (decyzja wydana przez PZUS działającego jako organ I instancji), a nie jak wadliwie przyjął Sąd w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 572/21 decyzja PZUS (działającego jako organ II instancji) z dnia 23 marca 2021 r. nr [...], która została doręczona Skarżącym już po dacie wniesienia skargi do Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie 179a P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżony wyrok w całości, o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. W konsekwencji należało też orzec o uchyleniu postanowienia w przedmiocie zasądzonych od organu kosztów z dnia 12 lipca 2021 r. (pkt II sentencji wyroku). Z kolei skarga na decyzję z dnia 26 lutego 2021 r. jako niedopuszczalna, podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., ponieważ taka sprawa nie może być rozpoznana przez sąd administracyjny. W tym stanie rzeczy skarga podlega odrzuceniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. w pkt III sentencji wyroku. W zakresie kosztów postępowania kasacyjnego Sąd w pkt IV sentencji wyroku, odstąpił od zasądzenia ich zwrotu na rzecz organu administracji publicznej w całości na podstawie art. 207 § 2 w zw. z art. 179a P.p.s.a., wobec uznania, że Skarżący swoim postępowaniem nie przyczynili się do powstania zaistniałego w sprawie uchybienia. W sprawie zachodzi zatem szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w ww. przepisie.