I SA/Kr 583/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 20 kwietnia 2017 r. Nr: [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić J. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E. K.. Ich miesięczny dochód wynosi 6.293,77 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 5.345,77 zł i emerytura jego żony w wysokości 948 zł. Zobowiązania i stałe wydatki rodziny wynoszą ok. 1.400 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 89 m˛ i wartości ok. 350.000 zł i nieruchomość rolna o areale 1,43 ha i wartości ok. 30.000 zł stanowiąca nieużytek rolny. Dysponuje on też oszczędnościami w wysokości 160.000 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy J. K. podniósł, iż dotychczas ponosił koszty sądowe. Wobec bardzo wysokich kosztów wynajęcia adwokata, czy doradcy podatkowego wnosi o pozytywne rozstrzygnięcie wniosku. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa J. K. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 89 m˛ i wartości ok. 350 tys. zł, a także nieruchomości rolnej wielkości 1,43 ha i wartości ok. 30.000 zł. Nie grozi mu pozbawienie środków do życia, posiada bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 5.345,77 zł. Dochodami z emerytury w wysokości 948 zł dysponuje również małżonka wnioskodawcy. Po odliczeniu stałych wydatków (ok. 1.400 zł) małżonkom K. pozostaje w miesiącu kwota niemal 4.900 zł, którą mogą swobodnie dysponować. Istotną w sprawie jest także okoliczność posiadania przez skarżącego znacznych oszczędności. Wnioskodawca nie wykazał przy tym, aby zaoszczędzone środki, jakimi dysponuje były w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny. Posiadane oszczędności w kwocie 160 tys. zł pozwolą skarżącemu pokryć koszty postępowania w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający nie znalazł uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować skarżącego w sytuacji, gdy dzięki posiadanemu majątkowi, uzyskiwanym dochodom oraz posiadanym oszczędnościom jest on w stanie we własnym zakresie zabezpieczyć dochodzenie swoich racji przed sądem. Podkreślić należy że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.