I SA/Kr 608/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić A. P., działający przez radcę prawnego P. A., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. P.. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosząca dochód miesięczny w wysokości [...] zł (średni dochód za okres od stycznia do kwietnia 2018 r.). Żona wnioskodawcy nie uzyskuje żadnego dochodu. W skład majątku A. P. wchodzi dom o powierzchni 565 m˛ o szacunkowej wartości [...] zł (w tym 315 m˛ stanowi nieruchomość wykorzystywana w działalności gospodarczej), nieruchomość rolna o areale 7,87 ha o szacunkowej wartości [...] zł wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący dysponuje oszczędnościami w wysokości [...] zł i [...] euro (stan kont na 30 kwietnia 2018 r.) oraz wierzytelnościami w wysokości [...] zł. Posiada też udziały w spółce B. P. S.. k. o wartości [...] zł i udziały w spółce P. Sp. z o.o. o wartości [...] zł. Jako przedmioty wartościowe zostały wskazane samochody osobowe, ciężarowe, naczepy i ciągniki rolnicze wymienione w załączonym zestawieniu liczącym łącznie 218 pozycji. Drugi załącznik zawiera zestawienie samochodów osobowych prywatnych: Audi SQ7 o wartości [...] zł, Mercedes Benz S350 o wartości [...] zł, BMW X3 o wartości [...] zł i Mercedes Benz GLK o wartości [...] zł. Zobowiązania i stałe wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: kredyty [...] zł (miesięczna spłata [...] zł), pożyczki w euro [...] euro (miesięczna spłata [...] euro), leasing i dzierżawa [...] euro, ubezpieczenie pojazdów [...] zł, czynsz i media [...] zł (stan na dzień 30 kwietnia 2018 r.) W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że ze względu na wysokość opłaty sądowej nie jest w stanie ponieść jej kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Ponadto zaległość jest już spłacana w pięciu ratach po [...] zł, a szósta rata w kwocie [...]zł (pierwsza rata została opłacona w dniu 20 czerwca 2018 r.). Wnioskodawca wskazał, że posiadane samochody ciężarowe służą prowadzeniu działalności gospodarczej. Ich zbycie jest znacznie utrudnione i prowadziłoby do zmniejszenia rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto część samochodów ciężarowych została zabezpieczona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi. Choć nie został on jeszcze formalnie ustalony, to należy przyjąć, że wyniesie [...] zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.). W ocenie orzekającego uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości mieści się w możliwościach finansowych wnioskodawcy. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów źródłowych sytuacja majątkowa A. P. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Po pierwsze, skarżący posiada stałe źródło utrzymania w postaci prowadzonej działalności gospodarczej na znaczną skalę. Według oświadczenia wnioskodawcy dochód z tego źródła wynosi miesięcznie [...] zł (dane za okres od stycznia do kwietnia 2018 r.) i jest ponad dwunastokrotnie wyższy niż wysokość wpisu sądowego od skargi. Po drugie, wnioskodawca posiada oszczędności w kwotach wielokrotnie przewyższających należne w sprawie koszty sądowe ([...] zł i [...] euro – dane na dzień 30 kwietnia 2018 r.). Dysponując środkami finansowymi w takiej wysokości skarżący jest w stanie pokryć wpis od skargi oraz inne ewentualne koszty sądowe w przedmiotowej sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Po trzecie A. P. dysponuje majątkiem znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 565 m˛, którego wartość wynosi [...] zł, nieruchomości rolnej wielkości 7,87 ha o wartości [...] zł. Posiada cztery prywatne samochody osobowe o łącznej wartości [...] zł oraz środki trwałe wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej w postaci znacznej liczby pojazdów i naczep o łącznej wartości [...] zł (według załączonego wydruku "wartość po aktualizacji"). Trudno zatem uznać wnioskodawcę za osobę ubogą wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Ponadto istotna w niniejszej sprawie jest okoliczność, że skarżący przy osiąganych dochodach jest w stanie spłacać raty zaciągniętych kredytów bankowych w wysokości [...] zł i [...] euro, opłaty za leasing i dzierżawę w wysokości [...] euro. W ocenie orzekającego brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ [...], CBOSA). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Również ponoszone znaczne koszty ubezpieczenia pojazdów (99.096 zł) nie mogą być traktowane jako wydatki zmniejszające zdolność płatniczą wnioskodawcy w świetle kryteriów przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Są to wydatki związane z prowadzonym profilem działalności gospodarczej (usługi transportowe) i nie można z faktu ich ponoszenia czynić argumentu na rzecz uznania, że wnioskodawca nie posiada środków na pokrycie należności związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający nie znalazł uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować skarżącego w sytuacji, gdy posiadany przez niego majątek, oszczędności oraz uzyskiwane dochody są w stanie zabezpieczyć dochodzenie jego racji przed sądem. Podkreślić należy że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.