I SA/Kr 634/08

Sygn. akt I SA/Kr 634/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2009r., sprawy ze skargi W. G., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 7 marca 2008r. nr [...], w przedmiocie odmowy uznania zasadności zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne, - skargę oddala - W oparciu o tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] wystawione w dniu [...] grudnia 1997 r. Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego ZUS prowadził egzekucję zadłużenie W. G. z tytułu nieopłacenia należnych składek za okres od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r. Działając jako organ egzekucyjny dokonał w tej samej dacie zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie rentowe wypłacane zobowiązanemu przez ZUS. Dokumenty związane z wszczęciem egzekucji administracyjnej zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] stycznia 2008 r. W dniu [...] stycznia 2008 r. W. G. skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismo zawierające zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne w którym wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie możliwości dochodzenia należności z tytułu składek za okres od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r. W. G. podniósł, że składki na ubezpieczenie społeczne należne do 31 grudnia 2002 r. uległy przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna, a to na podstawie art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 1989 r., nr 25, poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.). Postanowieniem z dnia [...] nr [....] Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych /działający w podwójnej roli wierzyciela i organu egzekucyjnego/ stwierdził, ze wniesiony zarzut jest nieuzasadniony albowiem w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity - Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.). Odpowiadając na argumenty powołane w uzasadnieniu zarzutów wyjaśniono, że przywołany przez W. G. przepis art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dotyczy w żaden sposób problematyki przedawnienia zaległości. W myśl natomiast art. 35 nieobowiązującej już ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych , na którą powołał się w swych zarzutach skarżący należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Na podstawie art. 36 tej ustawy powyższy zapis miał zastosowanie odpowiednio do składek na ubezpieczenie społeczne osób nie będących pracownikami, również osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Zasady te ujęto też analogicznie w art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 1998 r.. Na podstawie jednak ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) ustawodawca dokonał zmiany art. 24 ustawy systemowej, w wyniku której należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zgodnie z nową regulacją art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzemieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r.) przedawniają się po upływie 10 lat. Najstarsza przywołana przez W. G. zaległość dotyczy miesiąca grudnia 1997 r. z terminem płatności [...] stycznia 1998 r.. W konsekwencji przy uwzględnieniu 5 letniego terminu - przedawnieniu uległaby w dniu [...] stycznia 2003 r., przy czym od dnia 1 stycznia 2003 r. obowiązywał już 10 letni termin przedawnienia, i ten ma zastosowanie w sprawie. Nie zgadzając się z tym postanowieniem W. G. zaskarżył je w drodze zażalenia, w którym wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia i stwierdzenie, że należności składkowe za okres od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r. uległy przedawnieniu, a nadto zażądał umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] o numerach od [...] do [...]. W uzasadnieniu żalący się podkreślił, że wspomniane składki uległy przedawnieniu po upływie 5 letniego terminu przedawnienia. Jego zdaniem nie ma znaczenia dla sprawy dokonana z dniem 1 stycznia 2003 r. nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż nowy dziesięcioletni termin przedawnienia dotyczy tylko i wyłącznie składek "powstałych" po dniu 31 grudnia 2003 r. Postanowieniem z dnia 7 marca 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy przychylił się od stanowiska, iż w sprawie nie doszło do przedawnienia należności, a w konsekwencji kwestionowane postanowienie nie narusza prawa. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze W. G. zażądał stwierdzenia nieważności powołanego wyżej postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skarżący podkreślił raz jeszcze, że obowiązek opłacenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, które stały się wymagalne przed dniem [...] grudnia 2002 r., ulegał przedawnieniu z upływem terminu pięcioletniego. Skoro w świetle przepisów rozliczanie i opłacanie należności za okres do [...] grudnia 1998 r. następuje na podstawie dotychczasowych regulacji, to również wedle nich należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. W sprawie zastosowanie znajduje bowiem przepis art. 35 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przyjęcie odmiennego zapatrywania doprowadziłoby do pogorszenia sytuacji prawnej dłużnika poprzez nieuprawnione przedłużenie okresu przedawnienia. W ocenie skarżącego organy rozpoznające jego zarzuty w niedostatecznym stopniu uwzględniły dyrektywy wynikające z wprowadzonych przez ustawodawcę norm intertemporalnych, w szczególności zaś przepis art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, że przywołany przez skarżącego przepis art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie reguluje kwestii przedawnienia zaległości, a nadto nie odnosi się do ustawy nowelizującej z dnia 18 grudnia 2002 r., lecz związany jest z wejściem w życie pierwotnych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153 poz. 1270 / wynika natomiast, że sąd uchyla decyzję /postanowienie/ jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia dojść może natomiast w sytuacji gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach. Analiza akt prowadzonego postępowania oraz zarzutów podniesionych w skardze doprowadziły Sąd do przekonania, iż przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani procedury, uzasadniających jego uchylenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest także obarczone sugerowaną wadą prawną z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa lub innych przepisów dających podstawę do stwierdzenia jego nieważności. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej a nadto czyni zadość wszystkim przesłankom formalnym istnienia aktu administracyjnego w postaci postanowienia. Zamieszczone w skardze żądanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności jest bardzo lakoniczne i nie zostało odniesione do żadnych konkretnych okoliczności. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego i procedury, podkreślenia wymaga, że organy obu instancji całościowo odniosły się do stanu faktycznego sprawy oraz w sposób wyczerpujący i przekonywujący uzasadniły swe stanowisko w sprawie. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela dokonaną w tym zakresie ocenę zasadności zarzutów opartych na podstawach z art. 33 pkt. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz. U. nr 24 poz. 151 ze zm./. Przepis ten stanowi, iż podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być; wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Skarżący wywodził, iż brak było podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych odnośnie zaległości składkowych za okres od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r. oraz wszczęcia w tym zakresie postępowania egzekucyjnego z uwagi na upływ 5 - letniego terminu przedawnienia natomiast organy stały na stanowisku, iż w sprawie zastosowanie ma 10 - letni termin przedawnienia a zatem wystawienie tytułów wykonawczych i wszczęcie postępowania egzekucyjnego było zasadne. Jak wywodził w swym uzasadnieniu organ I instancji, w myśl art. 35 ust. 3 i 4 nieobowiązującej już ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych /tekst jednolity - Dz. U. z 1989 r., nr 25, poz. 137 ze zm./ , na którą powołał się w swych zarzutach skarżący , należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Zasady te ujęto też analogicznie w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.). Na podstawie jednak ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) ustawodawca dokonał zmiany art. 24 ustawy systemowej, w wyniku której należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zgodnie z nową regulacją art. 24 ust. 4 ustawy /w brzemieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r./ przedawniają się po upływie 10 lat. Spór pomiędzy stronami sprowadzał się więc w istocie do oceny skutków nowelizacji ustawy, w wyniku której wydłużeniu uległ okres przedawnienia składek z 5 do 10 lat, a nowelizacja ta weszła w życie w trakcie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek skarżącego. Najstarsza bowiem obciążająca W. G. zaległość dotyczy miesiąca grudnia 1997 r. z terminem płatności [....] stycznia 1998 r..a zatem przy uwzględnieniu 5 letniego terminu, według stanu na dzień 1 stycznia 2003 r. nie była przedawniona. Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym sprawę, stanowisko wyrażone przez organ jest trafne. Ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń, w tym i wydłużać terminy przedawniania. Nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, albowiem nadal zobowiązanie dłużnika jest w stałej wysokości. Nie istnieje natomiast żadne "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie. W związku z powyższym skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, tj. nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu również do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie można jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia które już uległo przedawnieniu. Tylko wtedy mielibyśmy do czynienia z działaniem prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. /I UK 37/07, LEX nr 359575/ "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne /należności składkowe/. Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Powyższe stanowisko jest obecnie utrwalone w orzecznictwie. Tezy orzeczeń sądów administracyjnych przytoczone przez skarżącego nie znajdują odzwierciedlenia w bieżącym orzecznictwie ani sadów administracyjnych ani też powszechnych sądów okręgowych czy apelacyjnych, rozstrzygających sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Przesądzające dla rozstrzygnięcia tego kontrowersyjnego uprzednio problemu były orzeczenia i uchwały Sądu Najwyższego. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 /LEX nr 396249/, wskazano iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74/ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 241, poz. 2074/". W uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 /LEX nr 396253/, również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm./ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 241, poz. 2074/, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobnie wyrok Sądu Najwyższego z 12 listopada 2007 r. I UK 147/07 /LEX nr 359577/ - "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione /tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia/ w dniu 1 stycznia 2003 r." oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r. III SA/Wa 2425/06 /LEX nr 328643/, który wskazał że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm./, wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania." Podsumowując, organy obu instancji trafnie uznały, że nie doszło do przedawnienia roszczeń o należności z tytułu składek a w konsekwencji, że zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji nie jest zasadny. Zaznaczyć też należy, iż powoływany przez skarżącego przepis art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiący, iż składki na ubezpieczenie społeczne należne do dnia [...] grudnia 1998 r. płatnicy są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych, nie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy gdyż - jak słusznie wskazały organy - nie dotyczy on kwestii przedawnienia ani też nowelizacji ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r. lecz reguluje kwestie związane z pierwotnym wejściem w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co następowało z dniem 1 stycznia 1999 r. Niesłusznie też skarżący zarzuca wszczęcie egzekucji w niniejszej sprawie w oparciu jedynie o pismo informujące o konieczności opłacenia zaległych składek za sporny okres. Odnosząc się w tym zakresie do postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt VIII U 2446/07 i związanego z nim postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt III AUz 9/09, stwierdzić należy, iż w postępowaniu sądowym przyjęto, iż w dniu 19 września 2006 r. ZUS wydał decyzję / a nie pismo informacyjne / zobowiązującą W. G. do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r. Z mocy ostatecznego rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego, odwołanie W.G. od tej decyzji zostało prawomocnie i ostatecznie odrzucone a więc fakt wydania w sprawie decyzji nie budzi już wątpliwości. Podstawa wszczęcia egzekucji została nadto - zgodnie z obowiązującymi przepisami - wskazana w tytule wykonawczym, na co Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę w piśmie z dnia [...] września 2008 r. Po dokonaniu wnikliwej analizy akt egzekucyjnych a także zbadaniu przebiegu postępowania Sąd doszedł więc do przekonania, iż działania i rozstrzygnięcia podjęte w niniejszej sprawie były prawidłowe i nie naruszały przepisów prawa materialnego ani procedury. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 nr 153, poz. 1270), orzekł o jej oddaleniu.