I SA/Kr 685/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr.) WSA Wiesław Kuśnierz Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania - skargę oddala - Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 31 stycznia 2018 r. nr [...] [...] umorzył postępowanie w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości dla E. K. za zabudowaną działkę nr [...] obręb [...], położoną w K. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że E. K. w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie może być uznany za posiadacza samoistnego ww. zabudowanej działki nr [...]. W odwołaniu E. K. wskazał, że decyzja została wydana w oparciu o źle ustalony stan faktyczny. Jak wyjaśnił bowiem włada on nieruchomością - zabudowaną działką nr [...] położoną w K. przy ulicy [...] jak właściciel. Zdaniem odwołującego obowiązkiem organu było udowodnienie, że nie jest on posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 maja 2018 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał na treść art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz na art. 336 i 339 kodeksu cywilnego i wyjaśnił, że analizując konsekwencje posiadania samoistnego w ramach statusu podatnika podatku od nieruchomości należy zauważyć, że ustawodawca wyraźnie odróżnia posiadacza samoistnego od innej kategorii posiadacza, czyli posiadacza zależnego, którego jednak nie kwalifikuje dosłownym wyrazem tego rodzaju posiadania. Dlatego też zasadnie przyjęto w orzecznictwie, że fakt posiadania zależnego eliminuje możliwość przypisania takiemu posiadaczowi statusu podatnika podatku od nieruchomości, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Zdaniem organu II instancji zgodzić się należy z organem I instancji, że E. K. nie wykazał, że jest posiadaczem samoistnym. Nie zgodził się z zarzutem odwołującego, że wykazanie powyższego jest obowiązkiem wyłącznie organu I instancji. Podkreślił, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że za właściciela przedmiotowej nieruchomości uważa się J. F., córka M. F. spadkobierczyni M. F. wpisanego w ewidencji gruntów i budynków jako właściciel przedmiotowej nieruchomości, o czy świadczy treść pisma z dnia 27 listopada 2017 r. ( karta 10 akt sprawy) oraz pisma z dnia 28 grudnia 2017 r. (karta 23 akta sprawy). Organ II instancji uzasadniając zastosowanie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, wskazał na wyrok NSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01 w którym Sąd ten wyjaśnił, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ podatkowy stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie E. K. zarzucił naruszenie: - art. 339 Kodeksu cywilnego w związku z art. 187 i 191 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie przy dokonywaniu ustaleń i oceny stanu faktycznego sprawy, wiążącego prawnie domniemania samoistności posiadania i bezpodstawne uznanie, że jest on posiadaczem zależnym nieruchomości, gdyż nie wykazał samoistności swego posiadania, mimo niekwestionowania okoliczności faktycznego władania przez niego nieruchomością. - art. 122 w związku z art. 180 § 2 w związku z 187 § 1 w związku z art. 188 w związku z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez nieprzeprowadzenie zgłoszonego w odwołaniu od decyzji dowodu, tj. odebrania oświadczenia w trybie art. 180 § 2 Ordynacji podatkowej, mimo uznania, że okoliczność samoistnego posiadania nie została wykazana przez skarżącego, a istotna była dla rozstrzygnięcia sprawy, - art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych w związku z art. 120 w związku z art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, mimo zgromadzenia w aktach sprawy dowodu urzędowego, z którego wynika, że właściciel nieruchomości ujawniony w ewidencji gruntów zmarł, a brak jest wpisanego w niej władającego i zgłasza się posiadacz samoistny, co powoduje, że konieczne jest ustalenie, kogo obciąża podatek od nieruchomości. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o przyznanie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazało, że E. K. do 1990 r. płacił czynsz za najem przedmiotowej nieruchomości rodzinie spadkobierców M. F., natomiast po tej dacie nie płacił czynszu, w zamian za utrzymywanie nieruchomości w czystości i wykonywanie koniecznych napraw. Odnośnie zarzutu naruszenia treści art. 180 § 2 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy wyjaśnił, że oświadczenie podatnika składne w trybie tego przepisu nie jest szczególnym środkiem dowodowym. Jest to wyłącznie twierdzenie strony, które może dotyczyć faktów lub stanu prawnego i podlega ocenie przez organ podatkowy. W niniejszej sprawie treść oświadczenia byłaby zgodna z stanowiskiem skarżącego, iż jest on posiadaczem samoistnym przedmiotowej działki i wbrew twierdzeniom skargi jego odebranie nie stanowiłoby wykazania i udowodnienia okoliczności posiadania samoistnego tej nieruchomości. W replice na odpowiedź na skargę z dnia 31 lipca 2018 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze, oraz zarzucił, że wbrew stanowisku organu nie zostały zgromadzone dowody, które wskazywałyby, na fakt jego posiadania zależnego, a twierdzenia, że do 1990 r. płacił czynsz spadkobiercom M. F. nie polega na prawdzie. Na powyższą okoliczność brak jest dowodów w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd po rozpoznaniu niniejszej sprawy uznał, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2018 r. utrzymujące w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 31 stycznia 2018 r. umarzającą postępowania w sprawie ustalenia skarżącemu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Powodem umorzenia postępowania zainicjowanego przez skarżącego złożeniem formularza IN-2 tj. "[...]", w którym wskazał siebie jako podatnika podatku od nieruchomości, było uznanie przez organ podatkowy I instancji, że skarżący nie może być uznany za posiadacza samoistnego nieruchomości tj. zabudowanej działki nr [...], obręb [...] jedn. ew. P. , położonej w K. przy ul. [...] nr [...]. W art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1785 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.o.l.", ustawodawca dokonał rozróżnienia dwóch kategorii podatników podatku od nieruchomości: właścicieli nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 1) oraz posiadaczy samoistnych nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 2). Jednocześnie art. 3 ust. 3 u.p.o.l., stanowiąc swoistą normę kolizyjną, rozstrzyga, że w sytuacji gdy samoistny posiadacz nieruchomości nie jest jej właścicielem, to na nim, a nie właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości. Komentowany przepis rozstrzyga kwestię "pierwszeństwa" w przypisaniu określonemu podmiotowi statusu podatnika, w sytuacji, w której obok przysługującego jednemu podmiotowi prawa własności, nieruchomość pozostawała w posiadaniu samoistnym innego niż właściciel podmiotu. Kluczowe zatem znaczenie w rozpoznawanej sprawie miało ustalenie, czy skarżącemu można było przypisać status posiadacza samoistnego nieruchomości stanowiącej zabudowaną działkę nr [...]. Skoro zaś pojęcie posiadania zdefiniowane jest wyłącznie na gruncie prawa cywilnego, przy wykładni powołanego art. 3 ust. 3 u.p.o.l. należy posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Na posiadanie składają się dwa elementy: corpus oraz animus, tj. zdolność władania rzeczą w taki sposób, jak podmiot, któremu przysługuje odpowiednie prawo do rzeczy oraz wola wykonywania tego prawa, wyrażająca się w takim postępowaniu posiadacza, z którego wynika, iż uważa się on za podmiot prawa do tej rzeczy. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2372/10 - dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie podważył ustaleń organów podatkowych, że nie posiada on powyżej opisanych cech samoistnego posiadacza względem przedmiotowej działki zatem za niezasadne trzeba uznać zarzuty naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 u.p.o.l. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, jak również pominięcie domniemania z art. 339 Kodeksu cywilnego. Nadto zwrócić należy uwagę, że art. 336 Kodeksu cywilnego. ma charakter definicyjny i trudno mówić o jego naruszeniu, jeżeli organy podatkowe na podstawie wyników postępowania dowodowego, prawidłowo określiły charakteru władztwa skarżącego. Jak wynika z bezspornych ustaleń faktycznych (ewidencja gruntów i budynków) właścicielem przedmiotowej nieruchomości, ujawnionym w ewidencji gruntów i budynków był M. F., który zmarł w dniu 17 lipca 1960 r., a postanowieniem Sądu Powiatowego w K. Wydział I Cywilny z dnia 15 maja 1961 r. ustawowymi spadkobiercami po M. F. uznane zostały jego dzieci. Następnie w ewidencji została ujawniona jako władająca M. F., która zmarła w dniu [...] sierpnia 1989 r., a która dopiero na wniosek skarżącego z dnia [...] czerwca 2017 r. została wykreślona z tej ewidencji. M. i M. F. regularnie płacili podatek od nieruchomości. Niewątpliwie po ich śmierci nie przeprowadzono postępowania spadkowego, jednakże nie budzi wątpliwości, że do dnia dzisiejszego podatek od nieruchomości jest opłacany przez ich córkę J. F.. Ponieważ skarżący składając Formularz IN-2, w którym wskazał siebie jako podatnika podatku od nieruchomości w związku z objęciem przedmiotowej nieruchomości w posiadanie, organ podatkowy I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające z udziałem skarżącego, m. in. wzywając go do przedłożenia dowodów na posiadanie samoistne nieruchomości położonej przy ul D. oraz wskazanie dokumentów (np. przydział kwaterunkowy, umowa najmu) na podstawie których użytkuje przedmiotową nieruchomość (pismo z dnia 14 grudnia 2017r.). Odpowiadając na wezwanie organu podatkowego I instancji, skarżący wyjaśnił, że mieszka w budynku przy ul. [...] od kwietnia 1960 r. na podstawie ustnej umowy zawartej z właścicielem nieruchomości (....). Od śmierci M. F. nie uiszcza żadnego czynszu, remontuje budynek, będąc jego posiadaczem samoistnym, załączając odpis aktu zgonu M. F. oraz wypis z rejestru gruntów i odpis z księgi wieczystej wskazujące na M. F. jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. W kontekście powyższych ustaleń prawidłowa była konstatacja organów podatkowych orzekających w sprawie, że skarżącego nie można uznać za posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości, tym samym nie może uznać go także za podatnika podatku od nieruchomości, na którego winna być wystawiona decyzja w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Skarżący nie wykazał w żaden sposób, że jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości. O tym kto jest posiadaczem samoistnym decyduje fakt, czy dana osoba włada rzeczą (nieruchomością) tak jak właściciel, korzystając z niej z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się do uprawnionego do rozporządzania rzeczą. Skarżący w żaden sposób nie udokumentował, że takie władztwo na przedmiotową nieruchomością sprawował i sprawuje, tym samym nie może być uznany za posiadacza samoistnego. Sąd w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela stanowisko sformułowane przez NSA w wyroku z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 924/17, w którym stwierdzono, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący mimo, że władał faktycznie nieruchomością, to władztwo to nie miało charakteru właścicielskiego (w formularzu IN-2 poinformował o objęciu przedmiotowej nieruchomości jedynie we władanie, nie wskazał, że jest posiadaczem samoistnym, w piśmie z dnia 22 grudnia 2017r. wyjaśnił, że mieszka w budynku przy ul. [...] na podstawie ustnej umowy zawartej z właścicielem). Skarżący na żadnym etapie postępowania podatkowego nie zaprzeczył, że to nie on uiszczał co roku podatek od nieruchomości od spornej nieruchomości. W skardze zostały postawione zarzuty naruszenia art. 122, art. 180 w związku z art. 187 § 1, w związku z art. 188 w związku z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez nieprzeprowadzenie zgłoszonego w odwołaniu dowodu w postaci jego oświadczenia. W ocenie Sądu powyższe zarzuty nie zasługuje na uwzględnienie, stanowisko skarżącego było znane organom podatkowych (wynikało m in. ze złożonej informacji IN-2). Ponadto skarżący w toku postępowania miał zapewniony czynny udział w postępowaniu o czym świadczy wystosowane do niego wezwanie z dnia 14 grudnia 2017 r. i udzielona odpowiedź, w swojej treści bardzo lakoniczna. Dodatkowo składając odwołanie skarżący miał możliwość wyartykułowania swojego stanowiska. Wreszcie na każdym etapie postępowania podatkowego mógł złożyć na piśmie stosowne oświadczenie Skarżący ani w toku postępowania podatkowego, jak również w skardze nie przedstawił żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że to on jest samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, odwołując się wyłącznie do domniemania wynikającego z art. 339 Kodeksu cywilnego i stawiając w opinii Sądu błędny zarzut, że to na organach podatkowych spoczywał ciężar udowodnienia, że był posiadaczem zależnym. W niniejszym postępowaniu, badaniu Sądu podlegała decyzja o umorzenie postępowania zainicjowanego przez skarżącego poprzez złożenie informacji IN-2 i ocena dotyczyła wyłącznie prawidłowości ustaleń w kwestia wykazania przez skarżącego statusu samoistnego posiadacza nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] i tym samym podatnika podatku od nieruchomości. Według Sądu organy podatkowe prawidłowo przyjęły że skarżący w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie może być uznany za posiadacza samoistnego w/w nieruchomości, zasadnie umarzając postępowanie w tym zakresie Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako bezzasadną.