I SA/Kr 738/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , z dnia 17.03.2011r., znak : [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy postanawia: 1. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - postępowanie umorzyć, 2. w zakresie ustanowienia adwokata - wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , z dnia 17.03.2011r., znak : [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Jak wynika z uzasadnienia wniosku , "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy K.O. ur. w 1958r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną H. M. – O. ur. w 1959r. Żona otrzymuje rentę w wysokości 634,64 zł. miesięcznie a K. O. pracuje jako taksówkarz. Jego wynagrodzenie z tego tytułu określane jest różnorako, i tak na przykład w "oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku, dochodach i źródłach utrzymania" , z dnia 05.04.2011r. podaje on, iż wynosi ono ok. 1900 zł. netto, miesięcznie; w oświadczeniu z dnia 17.05.2011r. twierdzi , iż wynosi ono 5500 zł., przy czym wydaje z tego 1500 zł.; z kolei w "oświadczeniu o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" zawartym w formularzu PPF ujawnia , iż przyjmuje ono wartość 3631,32 zł. miesięcznie, brutto. W opinii żony kwoty te również się różnią. W protokole rozprawy przed Sądem Rejonowym w K., Wydział III Rodzinny i Nieletnich , z dnia 13.04.2011r. , sygn. akt III RC 93/11/K stwierdziła ona , że :" mąż jeździ na taksówce i zarabia około 4000 zł. netto." W piśmie: "skarga ciąg dalszy" z dnia 17.05.2011r. wylicza natomiast, iż wynagrodzenie męża wynosi 5500 zł. brutto a po uwzględnieniu kosztów oleju napędowego (1500 zł. ) , napraw i OC (320 zł. i 233,32 zł. ), opłaty za korzystanie z radia "B" (450 zł. ) – przybiera wartość 2 996,68 zł. netto. Wydatki rodziny wynoszą według H.M.-O. ok. 4092,10 zł. i obejmują : alimenty na studiującego syna – B. O. – 1700 zł. , opłatę za opał – 517,08 zł. , opłatę za wodę – 128 zł. , opłatę za energie elektryczną – 272,28 zł., składkę na ubezpieczenie zdrowotne do ZUS – 233,32 zł., podatek – 24 zł. , opłatę za wywóz śmieci – 21,10 zł. ,koszty leczenia żony K. O. - ok. 180 zł. , raty – 986,32 zł. (przy czym K. O. w oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku, dochodach i źródłach utrzymania, z dnia 05.04.2011r. wymienia jako ratę kredytu kwotę 970 zł.) Strona skarżąca jest właścicielem domu o pow. 120 m2 znajdującego się na 5 arowej działce. Podaje , iż nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Przedmiotowy wniosek wymaga osobnego odniesienia się do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych a osobnego do problemu ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z art.239 pkt1) lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Trzeba je więc zaliczyć do katalogu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym dalsze prowadzenie incydentalnego postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za bezprzedmiotowe. Zwolnienie takie obowiązuje już bowiem z mocy samej ustawy. W rezultacie więc, złożony wniosek, jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata. Przesłanką wymagającą oceny jest wobec tego fakt, czy strona skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów jego wynagrodzenia, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny , należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 ) Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności . Brak którychkolwiek z tych danych lub podanie ich w różnych wielkościach , skutecznie to uniemożliwia. W rozpatrywanym przypadku informacje dotyczące wynagrodzenia K.O. są niespójne i niekonsekwentne. Dotyczy to zarówno oświadczeń składanych przez samego K.O., oświadczeń składanych przez żonę H. M. – O., jak i ich wzajemnych relacji. Rozpiętość podawanych kwot wynosi od 1900 zł. miesięcznie, netto do 4000 zł. miesięcznie , netto, co wyklucza dokonanie rzeczywistej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej. Podkreślić , też wypada, iż zarówno K. O. jak i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód i co miesiąc spłacają zobowiązania kredytowe w wysokości ok. 970 - 986,32 zł. W świetle natomiast, ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, . postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, . postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10). Preferencja wyboru wydatków strony skarżącej nie może być więc określana mianem racjonalnej w kontekście ubiegania się o pomoc Państwa. Pamiętać bowiem trzeba, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628 ]. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, iż K.O. nie wykazał podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Stąd też , orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 161§1 pkt. 3) w zw. z art. 258§1 i §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) oraz art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt. 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) w/w ustawy.