I SA/Kr 766/99

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Tomasza K. - właściciela Zakładu Stolarskiego - Wyrób i Sprzedaż Trumien na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 13.03.1999 r. (...) w przedmiocie długu celnego - uchyla decyzję I i II instancji; (...). Sprawę, której dotyczy ten wyrok, rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny na skutek skargi Tomasza K., właściciela Zakładu Stolarskiego w N., wniesionej na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł, dotyczącą określenia długu celnego. Już na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny, w uwzględnieniu skargi, uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję wydaną przez organ celny pierwszej instancji. To wyrokowe rozstrzygnięcie było zaś wynikiem uznania przez ten Sąd, iż organy celne wydające w tej sprawie decyzje naruszyły przepisy art. 123 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ oraz art. 65 par. 4 Kodeksu celnego z 1997 r. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wydanego wyroku: po pierwsze - wskazał na obowiązek organów celnych zapewnienia stronie postępowania wszczętego przez te organy wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań /art. 123 Ordynacji podatkowej/, i po drugie - wyjaśnił, co obejmuje kwota długu celnego /art. 65 par. 4 Kodeksu celnego/. Źródłem ocen w tych kwestiach prawnych były następujące ustalenia faktyczne: 1 grudnia 1998 r. Tomasz K. zgłosił w Oddziale Celnym w T. samochód do przewozu towarów marki Mercedes Sprinter 312 D, rok produkcji 1996. W zgłoszeniu celnym zadeklarował wartość tego pojazdu na kwotę 160 000 BEF. Organ celny, działając na podstawie art. 23 par. 7 Kodeksu celnego, zakwestionował zadeklarowaną wartość celną samochodu i wobec tego postanowieniem z tego samego dnia wszczął postępowanie celne. Stanowisko organów celnych znajdowało oparcie w katalogu POJAZDY SAMOCHODOWE, wartości rynkowe - XI 98. W tymże postanowieniu organ celny pouczył Tomasza K. o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego w terminie trzech dni, licząc od daty otrzymania postanowienia. W aktach sprawy brak jest dowodu, kiedy postanowienie, o którym mowa, doręczone zostało skarżącemu. Również 1 grudnia 1998 r. organ celny pierwszej instancji wydał decyzję uznającą zgłoszenie celne dokonane przez Tomasza K. za nieprawidłowe. W związku z tym wymierzył opłatę manipulacyjną za badanie dokumentów wymaganych do zgłoszenia celnego w kwocie 30 zł oraz określił kwotę cła w wysokości 4.959 zł, podatku VAT w wysokości 6.545, 90 zł i kwotę opłaty manipulacyjnej w wysokości 30 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ celny stwierdził, że zakwestionowanie wartości celnej samochodu nastąpiło wobec przyjęcia, iż wartość zadeklarowana przez Tomasza K. była za niska. Wskazano również, że wartość celną pojazdu określono metodą przyjętą w art. 29 par. 1 Kodeksu celnego, przy uwzględnieniu danych zawartych w katalogu, o którym wcześniej była mowa. W odwołaniu od decyzji organu celnego pierwszej instancji skarżący zarzucił, że ustalenia dokonane przez ten organ godzą w wiarygodność jego deklaracji oraz firmy, w której dokonał zakupu pojazdu. Prezes Głównego Urzędu Ceł, nie podzielając tych argumentów, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu celnego pierwszej instancji, stwierdzając równocześnie, że zakwestionowanie wartości celnej było zgodne z art. 23 par. 7 Kodeksu celnego, a ustalenie nowej wartości nastąpiło na podstawie art. 29 par. 1 tego Kodeksu. W uzasadnieniu wyroku wydanego w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się następująco do kwestii prawnych uprzednio sformułowanych: l. W rozpatrywanej sprawie zastrzeżenia budzi przede wszystkim sposób przeprowadzenia postępowania. Wydając postanowienie 1 grudnia 1998 r. o wszczęciu postępowania z urzędu, organ celny pierwszej instancji wyznaczył Tomaszowi K. trzy dni na wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Nie czekając wszakże na upływ wyznaczonego przez siebie terminu, organ ten w tym samym dniu wydał decyzję. Opisanym postępowaniem organ celny naruszył art. 123 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Artykuł ten stanowi, że organy celne obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Co prawda w par. 2 art. 123 Ordynacji podatkowej stanowi się, że organ celny może odstąpić od powyższej zasady, jeżeli w wyniku postępowania wszczętego na wniosek strony zostanie wydana decyzja w całości uwzględniająca wniosek strony. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Postępowanie celne zostało wszczęte z urzędu, a wydana decyzja nie uwzględniała w całości żądania skarżącego. Za niedopuszczalne wobec tego uznać należy wydanie decyzji przed upływem wyznaczonego skarżącemu terminu do wypowiedzenia się na temat materiału dowodowego, bowiem naruszało to prawo strony do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Naruszenie to miało szczególne znaczenia w sytuacji, gdy organ podatkowy wyprowadzał niekorzystne skutki prawne dla strony z okoliczności, które były kwestionowane przez stronę. 2. Artykuł 65 par. 4 Kodeksu celnego stanowi, że po przyjęciu zgłoszenia celnego organ celny, na wniosek strony, wydaje decyzję lub może z urzędu wydać decyzję, w której uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe i określa kwotę wynikającą z długu celnego, zgodnie z przepisami prawa celnego. Zgodnie z art. 3 par. 1 pkt 2 i 8 Kodeksu celnego, długiem celnym jest powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych /dług celny w przywozie/. Z kolei należności celne przywozowe to cła i inne opłaty związane z przywozem towarów. A zatem na dług celny składają się cła i inne opłaty związane z przywozem. Opłata manipulacyjna wymierzona na podstawie art. 275 par. 3 Kodeksu celnego jest więc opłatą związaną z przywozem towaru, a zatem mieszczącą się w pojęciu długu celnego. Określenie kwoty długu celnego, o którym mowa w wyżej powołanym art. 65 par. 4 Kodeksu celnego, winno zatem obejmować kwotę cła i kwotę opłaty manipulacyjnej. Na tle powyższych rozważań wątpliwości musi budzić redakcja sentencji decyzji z 1 grudnia 1998 r., w której w punkcie pierwszym organ celny określa kwotę cła, zamiast długu celnego. Nie ma uzasadnienia punkt drugi tej sentencji, który wprowadza nowe pojęcie "wymiaru" opłaty manipulacyjnej, zamiast określenia kwoty tej opłaty w ramach długu celnego, jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów. Punkt trzeci sentencji ponownie określa kwotę cła, a zatem stanowi powtórzenie punktu 1 w tej części, a także określa opłatę manipulacyjną, która - nie wiadomo czy jest powtórzeniem opłaty z punktu drugiego sentencji, czy też inną, dodatkową opłatą. Wbrew art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ organ celny w decyzji określił wysokość podatku VAT, zamiast dokonać obliczenia należnej kwoty tego podatku i wykazać jaw zgłoszeniu celnym. Decyzję określającą wysokość podatku od towarów i usług może wydać wyłącznie organ podatkowy w trybie określonym w art. 11b ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Rozważania te uzupełnić trzeba stwierdzeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organów celnych co do zasadności zakwestionowania wartości celnej samochodu zgłoszonego przez Tomasza K.