I SA/Kr 780/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23.03.2012r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, postanawia: 1. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - postępowanie umorzyć, 2. w zakresie ustanowienia adwokata - wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23.03.2012r., nr [...],w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jak wynika z uzasadnienia wniosku , "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy Z.B. ur. w 1966r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Uzyskuje on dochody z prac dorywczych. Najczęściej są to drobne prace serwisowe lub sprzedaż gotówkowa komponentów zakupionych na serwisach aukcyjnych. Wysokość wynagrodzenia z tego tytułu szacuje na kwotę 800-1200 zł. miesięcznie. Miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą natomiast ok. 2 000 zł. i obejmują : koszty czynszu i energii, wydatki na żywność , wydatki na telefon i internet , opłaty za gaz. Strona skarżąca spłaca też raty pożyczki zaciągniętej w firmie "P". Z.B. nie jest właścicielem żadnej nieruchomości. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przedmiotowy wniosek wymaga osobnego odniesienia się do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych a osobnego do problemu ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z art.239 pkt1) lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne trzeba zaliczyć do katalogu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym dalsze prowadzenie incydentalnego postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za bezprzedmiotowe. Zwolnienie takie obowiązuje już bowiem z mocy samej ustawy. W rezultacie więc, złożony wniosek, jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia pełnomocnika. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma w związku z tym analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09, postanowienie NSA z dnia 30.07.2012r. sygn. I FZ 171/09). Przedstawiona przez stronę skarżącą sytuacja nie daje natomiast, zdaniem orzekającego, podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przede wszystkim zwrócić trzeba uwagę, iż orzekający dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów. Analiza ta ma na celu stwierdzenie czy posiadane środki finansowe wnioskodawcy, ewentualnie jego środki majątkowe możliwe do zbycia, pozwalają na partycypację strony w kosztach prowadzonego postępowania, w tym i w kosztach wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Oczywiście, w ramach tej oceny, brana jest również pod uwagę zdolność kredytowa strony skarżącej czy też możliwość zdobycia przez nią pieniędzy z innych źródeł. W rozpatrywanym przypadku Z.B. ponosi natomiast wydatki w kwocie 2000 zł., miesięcznie a swoje dochody szacuje na kwotę 800 -1200 zł. Oświadczenie to pozostaje więc w oczywistej sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie . Nie można bowiem przyjąć za prawdziwą informację , że strona skarżąca wydaje ponad 800 zł., miesięcznie, więcej niż wynosi jej dochód. W konsekwencji, takie postępowanie wnioskodawcy poddaje pod wątpliwość wiarygodność jego oświadczeń w zakresie określenia sytuacji majątkowej. Orzekający nie może natomiast opierać się w dokonywanej analizie na nierzeczywistych faktach. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, iż Z. B. nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. Żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika nie zasługuje zatem na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek w tej części należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270). W zakresie umorzenia postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono natomiast na podstawie art. 161§1 pkt. 3) w zw. z art. 258§1 i §3 w/w ustawy.