I SA/Kr 783/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 19 maja 2022 r. znak 1201-IEE.711.2.63.2022.4.BF w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych). K. T. (dalej: Zobowiązany, Skarżący) pismem z dnia 14 stycznia 2022 r. złożył wniosek o umorzenie postępowania "(...) na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z późn. zmianami, z uwagi stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (...)". Wskazał, że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie F. w J. Poinformował, że posiada kredyt w banku, który nie jest obecnie spłacany, z uwagi na trudną sytuację finansową. Podał, że środki trwałe, m.in. samochody, zajął Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. K. D. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chrzanowie (dalej: NUS, organ egzekucyjny) postanowieniem z dnia 18 marca 2022 r. nr 1204-SEE.711.71.2022.4.R2.KC/12062 odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ egzekucyjny przywołał treść art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 479; dalej: u.p.e.a.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r. Zobowiązany złożył zażalenie na ww. postanowienie. Zobowiązany w zażaleniu wskazał, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z uwagi na jego bezskuteczność. Podniósł, że środki trwałe zostały zajęte przez komornika. Poinformował, że jest zatrudniony w firmie F. na 1/4 etatu z minimalnym wynagrodzeniem, które jest wolne od zajęć. Wniósł o przekazanie sprawy NUS w Chrzanowie w celu ponownego rozpoznania i umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: DKIS, organ II instancji) postanowieniem z dnia 19 maja 2022 r. nr 1201-IEE.711.2.63.2022.4.BF utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. DIAS w uzasadnieniu wskazał: "Zgodnie z art. 59 § 2 upea postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsze egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Z kolei zgodnie z art. 59 § 2 upea, w brzmieniu obowiązującym przed 20.02.2021 r., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie egzekucyjne, gdy zaistnieją opisane przesłanki, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Zgodnie z art. 59 § 4 upea organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być zarówno obligatoryjne (art. 59 § 1 upea), jak i fakultatywne (art. 59 § 2 upea). Organ egzekucyjny zbadał przesłankę fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, określoną w art. 59 § 2 upea. Przedstawione przez zobowiązanego okoliczności - przemawiające w jego ocenie - za umorzeniem postępowania egzekucyjnego, a to posiadanie kredytu w banku i zajęcie środków trwałych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. K. D., nie stanowią przesłanki zobowiązującej organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 upea. Z analizy stanu faktycznego wynika, że zobowiązany posiada składniki majątkowe, z których można prowadzić egzekucję. Jest zatrudniony na etat w firmie F. z wynagrodzeniem 3.000,00 zł brutto miesięcznie. Figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel kilku pojazdów. Posiada udział w wysokości 1/4 w nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone i cały czas się toczy. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w zażaleniu, że egzekucja administracyjna jest i będzie bezskuteczna, z uwagi na zajęcie majątku przez komornika i zatrudnienie zobowiązanego na 1/4 etatu z najniższym wynagrodzeniem, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wyjaśnia, że w/w okoliczności nie są przesłankami uzasadniającymi umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany posiada kilka składników majątkowych, z których można prowadzić egzekucję, a zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej nie jest podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze powyższy stan faktyczny, organ I instancji słusznie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego." Na postanowienie DIAS Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której podniósł, że NUS prowadząc postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego dokonał niezbędnych ustaleń dotyczących jego majątku i ustalił, że Skarżący jest właścicielem 1/4 udziałów w działce o powierzchni 0,1590 ha wpisanej do księgi wieczystej nr [...] oraz samochodów i pomimo takiej wiedzy zaniechał przeprowadzenia egzekucji z przedmiotowej nieruchomości i ruchomości. Tym samym zdaniem Skarżącego NUS: "nie dokonując zajęcia, z urzędu uznał, że uzyskane środki przewyższają koszty egzekucyjne. Mając powyższe na uwadze wnoszę o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, celem: - umorzenia postępowania egzekucyjnego na zasadzie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". DIAS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.). Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia NUS przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że postanowienia te naruszają przepisy obowiązującego prawa. Sąd z urzędu stwierdził naruszenie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553; dalej: ustawa zmieniająca) w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu do dnia 20 lutego 2021 r. oraz naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2022 ze zm.; dalej: K.p.a.) i w zw. z art. 18 u.p.e.a. Z uzasadnień postanowień organów obydwóch instancji jednoznacznie wynika, że przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., który był podstawą prawną tych postanowień, został zastosowany w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r. Zgodnie z przepisem art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu ustalonym przepisem art. 1 pkt 12 lit. a ustawy zmieniającej postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Zmiana ta weszła w życie z dniem 20 lutego 2021 r. Ustawa zmieniająca zawiera przepisy przejściowe. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Żaden z przepisów ust. 2-4 oraz art. 7-11 nie dotyczy art. 59 § 2 u.p.e.a., zatem nowe brzmienie tego przepisu znajduje zastosowanie do postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających wszczętych od dnia 20 lutego 2020 r. W rozpatrywanej sprawie nie ma najmniejszej wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne w stosunku do Zobowiązanego w oparciu o tytuły, które DIAS załączył do akt sprawy, zostało wszczęte przed 20 lutego 2021 r., zatem organ egzekucyjny a w ślad zanim organ II instancji powinien rozważyć przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. Do tego dnia przepis ten brzmiał: "Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. brzmieniu od dnia 20 lutego 2021 r. wprowadza zatem nowe przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego i ze względu na przepis art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Sąd zauważa, że w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 3379, VIII kadencja; www.sejm.gov.pl.) wskazano "że dotychczasowa przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, jest nieadekwatna do mogących wystąpić sytuacji. W przypadku bowiem wyegzekwowania wydatków egzekucyjnych, gdy do ściągnięcia pozostaje należność pieniężna objęta tytułem wykonawczym, a brak jest majątku zobowiązanego, umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie obowiązującego art. 59 § 2 ustawy jest utrudnione z uwagi na konieczność przewidywania i kalkulowania mogących wystąpić innych wydatków egzekucyjnych". Wobec powyższego wniosek Skarżącego orzekające w sprawie organy powinny rozpoznać w oparciu o przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu do dnia 19 lutego 2021 r., a to oznacza, że organ egzekucyjny ma obowiązek zbadania istnienia przesłanek fakultatywnego umorzenia zawartych w tym przepisie w brzmieniu do 19 lutego 2021 r. Ustawodawca używa w tym przepisie zwrotu "w przypadku stwierdzenia", a to oznacza, że rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ egzekucyjny powinien w pierwszej kolejności ustalić stan majątkowy Zobowiązanego, a następnie dokonać oceny efektywności możliwych czynności egzekucyjnych oraz porównania szacowanych wydatków egzekucyjnych, a także możliwych do wyegzekwowania kwot w celu stwierdzenia, czy uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2373/11; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Pozwala to również na kontrolę sposobu skorzystania przez organ egzekucyjny z przyznanego mu uznania administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 2239/11 oraz z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt II FSK 1622/16). Z tych też względów organ powinien przeprowadzić kalkulację wydatków egzekucyjnych. Dokonując kalkulacji wydatków egzekucyjnych, organ egzekucyjny ma obowiązek przeprowadzenia rachunku, w którym uwzględni przewidywaną wysokość kosztów egzekucyjnych i kwoty, która mogłaby być ewentualnie uzyskana w postępowaniu egzekucyjnym. Kalkulacja taka powinna być załączona do akt postępowania, a jej brak prowadzi do uchylenia skarżonego postanowienia (por. P. Przybysz, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, teza 15 i n. do art. 59). Kolejno Sąd wskazuje, że organ egzekucyjny odmówił umorzenia bliżej nie określonego "postępowania egzekucyjnego", natomiast z uzasadnienia można jedynie domniemywać, że organowi chodziło o odmowę umorzenia postępowań egzekucyjnych wskazanych we wniosku, przy czym należy zauważyć, że Skarżący we wniosku oprócz wskazania konkretnych tytułów wniósł o "umorzenie wszystkich pozostałych zaległości podatkowych na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z późn. zmianami, z uwagi stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". O tym, że organy nie ustaliły jakich postępowań egzekucyjnych odmówiono umorzenia, świadczy okoliczność, że organ egzekucyjny odnosi się w uzasadnieniu do 23 trzech tytułów wykonawczych, a organ II instancji w uzasadnieniu wskazuje, że umorzenie dotyczy 24 tytułów wykonawczych. Przypomnieć należy, że egzekucyjne postępowanie w administracji to zorganizowany ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.), a w przypadku gdy wierzycielem jest równocześnie organ egzekucyjny, dzień wystawienia tytułu wykonawczego, co wynikało z art. 26 § 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. Natomiast w stanie prawnym od dnia 20 lutego 2021 r., zgodnie z przepisem art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez nadanie tytułowi wykonawczemu przez siebie wystawionemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą: 1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym; 2) nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym; 3) wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne wszczynane jest więc wcześniej niż sama egzekucja i prowadzone jest na podstawie konkretnego tytułu wykonawczego. Inaczej rzecz ujmując, każdy konkretny tytuł wykonawczy, po spełnieniu warunków przedstawionych powyżej, generuje odrębne postępowanie. Zatem i z tej przyczyny wadliwe jest postanowienie NUS, gdyż organ egzekucyjny chcąc odmówić umorzenia postępowań egzekucyjnych powinien w sentencji wskazać konkretne postępowania egzekucyjne, których umorzenia odmówił (podkreślenie Sądu). W zaistniałej sytuacji odnoszenie się do stanowiska Skarżącego jest z oczywistych względów przedwczesne. Sąd jedynie na marginesie zauważy w kontekście tego co wywiódł powyżej, że Skarżący we wniosku z dnia 14 stycznia 2022 r. powołał się na brzmienie przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a., które ma zastosowanie w niniejszej sprawie, a to oznaczało, że organy orzekające powinny wyjaśnić dlaczego nie zastosowały tego brzmienia przepisu do rozpatrywanej sprawy. Podsumowując Sąd wskazuje, że kontrolując zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie organu egzekucyjnego, stwierdził naruszenie przepisu 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., poprzez jego nie zastosowanie w rozpatrywanej sprawie oraz naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Naruszenia te mogą mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie NUS. Zalecenia do dalszego postępowania sprowadzają się do ponownego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu stanowiska Sądu, do czego organ jest zobowiązany na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd o kosztach postępowania orzekł na podstawie przepisu art. 200 P.p.s.a. Przepis art. 200 P.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Sąd zasądził od DIAS na rzecz Skarżącego kwotę 100,00 zł, odpowiadającą kwocie uiszczonego wpisu od skargi.