II FSK 1622/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia WSA del. Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Po 1263/15 w sprawie ze skargi Z. [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 lutego 2016 r. sygn.akt I SA/Po 1263/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. [...] sp. z o.o. w K. (dalej: skarżąca), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 marca 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i zasądził od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Sąd podał, że zaskarżonym postanowieniem zostało utrzymane w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 grudnia 2014 r., którym organ ten na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm., dalej: u.p.e.a.), umorzył z urzędu postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14 kwietnia 2014 r. wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w [...], obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące listopad i grudzień 2013 r. oraz styczeń 2014 r. W motywach tego postanowienia wskazano, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano nieskutecznej próby zajęcia prawa majątkowego z rachunków bankowych w bankach: [...]. W odpowiedzi na dokonane zajęcia ww. banki poinformowały, że nie prowadzą rachunków bankowych na rzecz skarżącej. Na podstawie akt spraw egzekucyjnych, prowadzonych wobec skarżącej z inicjatywy innych wierzycieli ustalono, że rachunków bankowych spółki nie prowadzi również [...] Bank SA. Z informacji przekazanej organowi egzekucyjnemu przez Centralną Informację Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych wynikało, że skarżąca nie została też odnaleziona w elektronicznym rejestrze ksiąg wieczystych. Z odpowiedzi Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynikało, że spółka jest właścicielem 4 pojazdów, przy czym współwłaścicielem 2 pojazdów jest inna spółka, a na 1 pojeździe sąd dokonał blokady z dniem 14 lipca 2014 r. W aktach znajduje się także raport egzekutora z dnia 29 października 2014 r. o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych, w którym egzekutor stwierdził, że skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej pod adresem wskazanym przez nią jako adres jej siedziby. W tym miejscu działalność gospodarczą prowadzi inny podmiot – [...] Sp. z o.o. Kierownik jej zakładu poinformował egzekutora, że spółka dzierżawi nieruchomość od osoby fizycznej, tj. pana L. Zdaniem organu egzekucyjnego, brak majątku skarżącej potwierdza również postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. M.C. z dnia 13 listopada 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej wskutek stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Podkreślono, że w uzasadnieniu tego postanowienia komornik sądowy wprost wskazał, że egzekucja z ruchomości, wierzytelności i kont bankowych dłużnika okazała się bezskuteczna. Ponadto wskazano, że skarżąca nie została odnotowana w prowadzonych przez organ egzekucyjny bazie CZM oraz w Bazie Podmiotów Szczególnych w tablicach "T1-Podmioty nieistniejące i nierzetelne", "T3-Podmioty podejrzane o bycie znikającymi podatnikami" oraz "T16-Poszukiwanie podatników i majątku". Z tego powodu organ egzekucyjny umorzył, z uwagi na bezskuteczność, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej na podstawie wskazanych wyżej tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie podnosząc, że organ egzekucyjny zajął w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego urządzenia i maszyny o znacznej wartości, jednakże do chwili obecnej nie został wyznaczony termin licytacji tychże ruchomości w celu ich zbycia i uregulowanie powstałego zobowiązania. Ponadto wskazała, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w L. M.K. dokonał zajęcia innych ruchomości stanowiących własność spółki i przeprowadził skutecznie czynności egzekucyjne. Wobec tego, zdaniem spółki, należy domniemywać, że w przypadku przeprowadzenia czynności egzekucyjnych zajętych ruchomości Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. pozyskałby środki umożliwiające uregulowanie powstałego zobowiązania. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie czynności egzekucyjnych do ruchomości stanowiących jej własność, a zajętych w postępowaniu prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uznając za bezzasadne podniesione w zażaleniu zarzuty wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza M. organ egzekucyjny nie dokonał, wbrew twierdzeniu skarżącej, zajęcia ruchomości będących własnością spółki (urządzeń i maszyn), albowiem postanowieniem Sądu Rejonowego P. [...] Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 2 października 2013 r., sygn.akt [...], oddalono wniosek skarżącej o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku. Podkreślono, że z uzasadnienia ww. postanowienia sądu wynika jednoznacznie, iż dłużnik posiada ponad stu wierzycieli i nie dysponuje majątkiem wystarczającym na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, a tym bardziej na spełnienie podstawowego celu postępowania, którym jest chociażby częściowe zaspokojenie wierzycieli. Ustalenia sądu zostały oparte m.in. na zeznaniach samego dłużnika, który stwierdził, że cały jego majątek o znacznej wartości (tj. linie technologiczne uboju i patroszenia drobiu, jak i samochody) jest obciążony zabezpieczeniami, które przekraczają wartość majątku, natomiast pozostałe składniki majątku dłużnika, które nie zostały obciążone, w ocenie sądu, przedstawiają znikomą wartość rynkową i są trudno zbywalne. Mając na względzie powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny miał prawo podjąć decyzję o nieprzystępowaniu do egzekucji z ruchomości należących do zobowiązanej spółki, a w konsekwencji z uwagi na to, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyskałoby się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, podjąć decyzję o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. Zaakcentowano również, że organ egzekucyjny w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia nie posiadał wiadomości o majątku zobowiązanej spółki, z którego możliwa byłaby egzekucja, a także że dołożył wszelkich starań w celu ustalenia majątku tej spółki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zarzucając naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez niezweryfikowanie przez organ nadzoru sprawy pod kątem zasadności zastosowania tego przepisu. W uzasadnieniu stwierdziła, że nadal posiada składniki majątkowe, do których można skutecznie skierować czynności egzekucyjne, na co wskazuje postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego. Zarzuciła, że Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu nie poczynił żadnych ustaleń w celu wyjaśnienia braku podjęcia przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wobec ruchomości należących do spółki. W celu wykazania, iż zaskarżone postanowienie było przedwczesne skarżąca przedłożyła kserokopię obwieszczenia o terminie licytacji (sygn. [...]) ruchomości stanowiących jej własność. Zwróciła przy tym uwagę, że kwota zajętych ruchomości, przy uwzględnieniu zasad podziału kwot uzyskanych w ramach postępowania egzekucyjnego, zapewne zagwarantuje całkowite uregulowanie zobowiązania, jakiego dochodzi organ egzekucyjny. Spółka stwierdziła, że w ramach ww. licytacji zostały zbyte liczne ruchomości, co umożliwiło uzyskanie znacznej kwoty przez komornika sądowego. Na potwierdzenie tej okoliczności przedłożyła m.in. pismo komornika sądowego do jednego z wierzycieli. Zdaniem skarżącej, dokument ten wskazuje, że organ odwoławczy w chwili wydania zaskarżonego postanowienia, mógł i może nadal skierować skuteczne czynności egzekucyjne wobec ruchomości, których wartość znacząco przekracza zaległe zobowiązanie spółki. Jednocześnie zaznaczyła, że Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu zaskarżonego aktu jednoznacznie wskazał, iż był w posiadaniu pełnej wiedzy na temat wartości składników majątkowych skarżącej, dodatkowo dokonał nawet ich częściowego zajęcia, jednakże nie złożył stosownego wniosku do komornika sądowego, ewentualnie do sądu w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny jest właściwym do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo zauważyła, iż zgodnie z art. 1025 K.p.c., wierzytelność ta zostanie zaspokojona przed podmiotami, które zainicjowały trwające postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. M.K. Skarżąca zarzuciła także, że Dyrektor Izby Skarbowej oceniając zasadność umorzenia postępowania, pominął: ewidencję środków trwałych skarżącej i czynności egzekucyjne podjęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. M.K., niepodjęcie skutecznych czynności egzekucyjnych wobec ruchomości skarżącej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględniając skargę stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wiąże się z koniecznością wykazania przez wierzyciela, że dążył wszelkimi metodami do ustalenia majątku zobowiązanego bądź też takie działania podjął organ egzekucyjny. Najczęściej stosowaną metodą prowadzącą do uzyskania wiedzy o majątku zobowiązanego jest instytucja wyjawienia majątku, o której mowa w art. 71 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem Sądu, podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od możliwej do wyegzekwowania kwoty. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem tych zasad, bo organy obu instancji nie zweryfikowały sprawy pod kątem zasadności zastosowania normy zawartej w art. 59 § 2 u.p.e.a. Sąd stwierdził, że ze znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, iż skarżąca posiada nadal składniki majątkowe, do których można skutecznie skierować czynności egzekucyjne, na co wskazuje postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. M.K. Zdaniem Sądu, słuszny był też zarzut skarżącej, że organy egzekucyjne obu instancji, oceniając zasadność umorzenia postępowania, nie objęły badaniem: 1) kalkulacji kosztów stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, 2) ewidencji środków trwałych skarżącej spółki, 3) czynności egzekucyjnych podjętych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. M.K. Sąd nie zgodził się też ze stwierdzeniem organów, że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej może stanowić wystarczającą podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, by to uczynić, organ powinien wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ tego nie uczynił, co potwierdza przedłożona przez skarżącą spółkę wraz ze skargą kopia obwieszczenia komornika sądowego z dnia 2 lutego 2015 r. o licytacji ruchomości spółki. Jakkolwiek dokument ten nie mógł być z przyczyn obiektywnych uwzględniony przez organ I instancji (organ ten wydał postanowienie w dniu 19 grudnia 2014 r.), to jednak organ odwoławczy, rzetelnie prowadząc postępowanie, winien mieć o nim wiedzę. Tym samym, zdaniem Sądu, wydanie zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego były przedwczesne. W skardze kasacyjnej od tego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu zaskarżył go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. przez uznanie, że brak było podstaw do jego zastosowania, bowiem organy nie zweryfikowały zasadności jego zastosowania; oraz 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez brak oddalenia skargi mimo istnienia ku temu podstaw. Skarżąca nie skorzystała z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Problem dopuszczalności zastosowania przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a. w sytuacji analogicznej, jak w rozpoznanej sprawie, był już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z dnia 16 listopada 2017 r., II FSK 3140/15, II FSK 2834/15 i II FSK 3141/15 (CBOSA). Trafnie zwrócono w nich uwagę, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przy czym organ egzekucyjny powinien kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (tak też: P. Pietrasz, Komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX/el). Jednakże umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wiąże się z koniecznością wykazania przez wierzyciela, że dążył wszelkimi metodami do ustalenia majątku zobowiązanego bądź też takie działania podjął organ egzekucyjny. Najczęściej stosowaną metodą prowadzącą do uzyskania wiedzy o majątku zobowiązanego jest instytucja wyjawienia majątku, o której mowa w art. 71 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do tego stanowiska i stwierdza, że kontrola legalności zaskarżonego do Sądu I instancji postanowienia została przeprowadzona przez ten Sąd w sposób prawidłowy. Analiza akt sprawy dowodzi trafności konstatacji Sądu I instancji, iż organy obu instancji, oceniając zasadność umorzenia postępowania, nie objęły badaniem: 1) kalkulacji kosztów stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne; 2) ewidencji środków trwałych skarżącej; 3) czynności egzekucyjnych podjętych przez komorników sądowych. Sąd trafnie również zwrócił uwagę, że organy nie podjęły działań w celu ustalenia wszelkich ruchomości należących do skarżącej. Z treści uzasadnień zaskarżonych postanowień nie sposób wyprowadzić jednoznacznego, opartego na wyliczeniach liczbowych, wniosku, iż w sprawie nie można było uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślić należy, iż ustalenia faktyczne dające podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., oparte być powinny na niepodważalnych dowodach oraz szczegółowych kalkulacjach, a nie jedynie na nieskonkretyzowanych twierdzeniach, do których odwołał się organ egzekucyjny, a za nim – Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w pisemnych motywach zaskarżonych aktów. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny zaaprobował ocenę Sądu I instancji, która legła u podstaw uchylenia zaskarżonego postanowienia, iż organy wadliwie ustaliły stan faktyczny sprawy, w konsekwencji przedwcześnie zastosowały przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. Z uwagi na to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.