I SA/Kr 784/12

Dnia 22 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lipca 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 784/12, oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 29 marca 2012r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006r. postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w części przekraczającej 1.000,00 zł Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 29 marca 2012r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów M. P. ur. w 1979r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A. Ż.- P. ur. w 1977r. synem B. P. ur. w 1999r. oraz córką A. P. ur. w 2000r., przy czym w 2004r. małżonkowie wyłączyli ustawową wspólność majątkową i wprowadzili ustrój rozdzielności majątkowej. M. P. z tytułu umowy o pracę w firmie "S" sp. z o.o. w K. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.500,00 zł. Miesięcznie, w związku z którym w 2011r. uzyskał dochód w wysokości 14.115,18 zł. Z internetowej informacji z KRS o podmiocie (http://krs.ms.gov.pl/) wynika, że pełni on tam funkcję prezesa zarządu. W 2011r. A. Ż. – P. również była zatrudniona w tej spółce i uzyskała dochód w wysokości 14.963,28 zł. Rodzina mieszka w domu położonym w S., którego właścicielem jest żona wnioskodawcy. Wydatki związane z utrzymaniem rodziny, wynoszące ok. 2.000,00 zł obejmują opłatę za wodę (42,98 zł)., opłatę za energię elektryczną (405,31 zł), opłatę za gaz (190,00 zł), opłatę za telefon (54,10 zł), opłatę na rzecz S. sp. z o.o. (86,10 zł), opłatę za obiady dla dzieci w szkole (132,00 zł), koszty dojazdów do pracy (400,00 zł) i koszty żywności (700,00 zł). Skarżący podniósł, że partycypuje w kosztach utrzymania i wychowania dzieci. Podał też, że nie posiada nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, a w 2010r. zajęte zostały przez organy skarbowe znaczne sumy pieniężne. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzając, że skarżący nie wywiązał się w pełni z obowiązku przedłożenia dokumentów, do czego został wezwany przez Sąd. Skarżący nie przysłał wyciągów z kont bankowych M. P., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego przez M. P. dochodu w 2011r. oraz spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami. Przedstawiony z kolei wyciąg z konta A. Ż. -.P. nie obrazuje żadnych jej wydatków czy też dochodów. Transakcje uwidocznione na nim dotyczą tylko wysokości prowizji i opłat za prowadzenie konta, nie wnosząc żadnych istotnych informacji. W związku z tym zabrakło wystarczającego materiału, do przedłożenia którego zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić rzetelną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w terminie sprzeciw, podnosząc, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny w sytuacji, gdy względem niego toczy się postępowanie egzekucyjne, którego zakres znacznie przewyższa wartość majątku skarżącego. Skarżący przedstawił ponownie swoją sytuację finansową podkreślając, że jedynym jego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie w wysokości 1.500,00 zł brutto, podczas gdy prowadzone są w stosunku do niego postępowania egzekucyjne celem wyegzekwowania kwot w wysokości około dziesięciu milionów złotych. Skarżący nie posiada żadnego majątku, ani nie może liczyć w żaden sposób na pomoc swoich krewnych, ani małżonki, która utrzymuje praktycznie w całości wspólne dzieci, przy osiąganych rocznie dochodach na poziomie 14.963,28 zł. Zdaniem skarżącego referendarz sądowy nie wziął pod uwagę wskazanych powyżej okoliczności. Skarżący podniósł, że zdobycie przez niego środków na sfinansowanie udziału w przedmiotowym postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe, biorąc pod uwagę wysokość osiąganych przez niego dochodów oraz fakt, że skarżący jednocześnie nie mógł poczynić oszczędności we własnych wydatkach na uiszczenie wpisu stosunkowego w kwocie przeszło 37.000 złotych, zwłaszcza w kontekście toczącego się od przeszło dwóch lat postępowania egzekucyjnego zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług w odniesieniu do kwot sięgających kilku milionów złotych. Wbrew stwierdzeniom referendarza sądowego istotne znaczenie dla sprawy ma okoliczność pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej, bowiem biorąc pod uwagę także wskazany powyżej poziom rocznych dochodów małżonki skarżącego i jej podstawowy obowiązek utrzymywania wspólnych, małoletnich dzieci, trudno przyjąć, że żona skarżącego mogłaby partycypować w jakiejkolwiek kwocie w obowiązku poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania sądowego, nawet w kontekście wynikającego z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku wzajemnej pomocy ciążącego na małżonkach. Skarżący nie zgodził się też z konkluzją, że informacje oraz dokumenty przedstawione we wniosku oraz jego uzupełnieniu były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Przedstawione przez skarżącego faktury VAT wskazują na poziom wydatków związanych z stałymi opłatami, ponoszonymi co miesiąc przez skarżącego, które w odniesieniu do jego dochodów dają pełen obraz możliwości płatniczych skarżącego. Dodatkowo podkreślono, że skarżący przedstawił także zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. o wysokości zajęcia rachunków bankowych skarżącego w BRE Bank S.A. oraz PKO BP S.A. wskazujące na wysokość ogromnych, niespłaconych zobowiązań skarżącego względem Skarbu Państwa, co jednoznacznie dowodzi faktu, że na przedmiotowych rachunkach nie ma on żadnych środków. W załączeniu skarżący przedstawił spis miesięcznych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem, PIT-40 za 2011r. oraz wyciąg z konta bankowego. Art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo no postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. u z 2012r. poz.270 dalej- p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Ponadto z ugruntowanego już orzecznictwa wynika, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wysokość opłaty oceniana jest bowiem w świetle okoliczności faktycznych sprawy, odnoszących się do zdolności skarżącego do jej uiszczenia (por. orzecz. Webb przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 9353/81, czy Kreuz I przeciwko Polsce z dnia 19.06.2001 r., skarga nr 28249/95). Należy też wyjaśnić, że do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252§1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). W ocenie tut. Sądu skarżący wykazał, że zasługuje na częściowe zwolnienie od wpisu. Przedłożone zeznania podatkowe świadczą o tym, że roczny przychód wnioskodawcy oraz jego małżonki w 2011r. wyniósł 32.415,09 zł, co oznacza, że przeciętny miesięczny dochód tej rodziny oscylował w granicach 2.400,00 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani samochodu, zaś z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków wynika, że nie posiadają oni też żadnych oszczędności. Jednocześnie z wykazu wydatków oraz faktur wynika, że miesięczny koszt utrzymania czteroosobowej rodziny wnioskodawcy, w tym dwójki dzieci w wieku szkolnym, wynosi ok. 2000 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Krowodrza prowadzi względem skarżącego egzekucję należności w wysokości ok. 10.000.000 zł, w związku z czym dokonał odpowiedniego zajęcia rachunku bankowego. Powyższe zestawienie prowadzi do wniosku, że wnioskodawca nie dysponuje na dzień dzisiejszy środkami, które pozwoliłyby mu pokryć w całości koszty postępowania, wynoszące tylko w niniejszej sprawie 37.660,00 zł. Zobowiązanie skarżącego do uiszczenia tej kwoty byłoby w praktyce pozbawieniem go prawa do sądu. Zważywszy zaś na wysokość egzekwowanych względem Państwa wielomilionowych należności, fakt, że żona skarżącego jest właścicielką zajmowanego przez rodzinę domu w S., nie ma specjalnego znaczenia. Oceniając możliwości uiszczenia przez skarżącego wpisu wzięto również pod uwagę, że M. P., obok skargi inicjującej niniejsze postępowanie, zaskarżył także inną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej i w sprawie zainicjowaną tą skargą jest również potencjalnie zobowiązany do poniesienia wpisu od skargi. Z porównania wysokości uzyskiwanych przez rodzinę dochodów oraz kosztów utrzymania zdaniem Sądu wynika jednak, że skarżący jest w stanie uiścić wpis w wysokości 1.000,00 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocenę tę potwierdza fakt, że skarżący zdołał wygospodarować odpowiednie środki związane z pomocą profesjonalnego pełnomocnika, który reprezentuje go w niniejszej sprawie. Z wyżej wymienionych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.