I SA/Kr 79/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 listopada 2012r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 1999r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 27 grudnia 2012r. skarżący J.F., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 listopada 2012r. wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 1999r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż na skutek postepowań podatkowych, które toczą się od 12 lat został pozbawiony majątku oraz możliwości osiągania jakichkolwiek dochodów. Wskazuje, iż wydatki związane z bieżącymi potrzebami tj. wyżywienie, odzież, opłaty za media w całości pokrywane są przez osoby trzecie tj. szwagra, rodzeństwo – w szczególności siostrę L. oraz teściów. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jednakże – jak zaznacza – podstawowe potrzeby życiowe zapewniają mu szwagier, rodzeństwo oraz teściowie, w których domu zamieszkuje. Nie osiąga żadnych dochodów, nie składa zeznań podatkowych. Dodaje, iż nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie otrzymuje zasiłku, nie jest osobą poszukującą pracy. Od 2000r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Jak wskazuje – nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż sam skarżący nie posiada na własność żadnych nieruchomości tak lokalowych jak i gruntowych – zamieszkuje w domu teściów. Teściowie osiągają miesięczne dochody rzędu 2800 zł. Posiadają mieszkanie własnościowe o pow. 47 m2, działkę o pow. 1000 m2 zabudowaną stuletnim domem w miejscowości B. Strona nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Nie posiada samochodu. Oświadcza, iż nie posiada rachunków bankowych. Jedynie rachunek posiada teściowa skarżącego. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, wyjaśnia, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną, nie jest osobą poszukującą pracy ani zarejestrowaną w UP jako osoba bezrobotna, nie osiąga dochodów z jakichkolwiek umów cywilnych, prac dorywczych itp., zamieszkuje w domu teściów, nie ma samochodu i nie wykazuje rachunku bankowego. Skarżący dołącza PITY swoich teściów potwierdzające ich dochody z emerytur za 2012r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. Z danych znanych Sądowi z urzędu wynika, iż od 2010r. sytuacja rodzinna skarżącego nie uległa zmianie, nadal utrzymują go teściowie, szwagier, rodzeństwo. Aktualnie skarżący nie wspomina o swojej córce M., nie wyjaśniając czy nadal prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Nie wyjaśnia, czy pozostaje w separacji z małżonką, czy też na czym dokładnie polega nie prowadzenie z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Samo oświadczenie, iż nie prowadzi z żona wspólnego gospodarstwa domowego, jednocześnie wykazując, iż zamieszkuje w domu rodziców żony, korzystając z ich pomocy, bez wnikliwego i popartego stosownymi dokumentami oświadczenia co do sytuacji rodzinnej budzi poważne wątpliwości. Małżonkowie zobowiązani są – na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – do wzajemnej pomocy i nie wyłącza tego nawet rozdzielność majątkowa między nimi. Obowiązek ten jest niezależny od ustroju majątkowego małżeńskiego i dotyczy również postepowań sądowych. Skarżący wskazuje, iż od 2000r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga żadnych dochodów, nie składa zeznań podatkowych. Nie wyjaśnia natomiast dlaczego nie podejmuje zatrudnienia, dlaczego nie jest osobą aktywnie poszukującą pracy – tylko – co najmniej od 2010r. jest utrzymywany przez teściów, szwagra i rodzeństwo. Skarżący nie wskazuje, dlaczego w żaden sposób nie stara się o poprawę swojej sytuacji materialnej. Trudno uznać, iż mężczyzna w sile wieku, od paru lat pozostający na permanentnym utrzymaniu siostry, szwagra i teściów, sam nie wykazuje się aktywnością w celu znalezienia pracy. Nie oświadcza tym samym, iż istnieją jakiekolwiek przeciwwskazania dla podjęcia przez niego czynności zarobkowych np. przeciwwskazania zdrowotne. Jest to sytuacja budząca wątpliwości co do faktycznego stanu rodzinnego, finansowego skarżącego. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w zakresie sytuacji rodzinnej – w szczególności majątku, zarobków i oszczędności małżonki, a także motywów, dla których skarżący od paru lat nie stara się o poprawę swej sytuacji materialnej, nie rejestruje się jako bezrobotny, nie wnioskuje o zasiłki itp. spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, jego sytuacji rodzinnej, faktycznych środków finansowych rodziny. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).