I SA/Kr 851/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności, na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 851/13, p o s t a n a w i a : zwolnić skarżącego od wpisu od skargi. Pismem z dnia 1 maja 2013 r. Z.G. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności. Jednocześnie skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości z uwagi na trudną sytuację majątkową. Skarżący podał, iż nie posiada żadnych nieruchomości, ani wartościowych ruchomości, a sam mieszka w wynajętym pokoju. Od 2010 jest w separacji z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Skarżący dodał, iż ma olbrzymie zaległości alimentacyjne wobec synów. Zarabia miesięcznie ok. 1.500 zł, które w całości przeznacza na utrzymanie siebie w niezbędnym zakresie (opłata czynszu, mediów, jedzenie, środki czystości, ubrania). Z kolei z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną oraz z synami (ur. 1990 r., 1992 r. i 2004 r.). Ich miesięczny dochód brutto wynosi 4.500 zł i składa się na niego wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 1.600 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 2.900 zł. Połowę wynagrodzenia żony zajmuje komornik. Skarżący nie dysponuje majątkiem nieruchomym, zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, iż nie posiada środków na opłaty sądowe. Jako powód tej sytuacji skarżący wskazał działania organów podatkowych, które zniszczyły jego firmę. Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.112 zł netto, nie wystarcza na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji. Skarżący zadłuża się u rodziny, gdyż banki odmawiają mu udzielenia kredytów. Synowie skarżącego uczą się: młodszy w szkole podstawowej, a dwaj starsi na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 2007 r. komornik zajmuje połowę wynagrodzenia żony. Zlicytowany został dom, dwa mieszkania i samochód skarżącego. Stałe wydatki rodziny przedstawiają się następująco: wynajem 600 zł, prąd 480 zł, woda 335 zł, bilety MPK 280 zł. Dochód netto skarżącego to 1.112 zł i 1.319 zł jego żony, co daje łącznie 2.431 zł. Wezwany do uzupełnienia wniosku, skarżący oświadczył, iż rodzina nie korzystała z pomocy społecznej. Żaden z trójki synów nie osiąga dochodów. Skarżący nie posiada pojazdów samochodowych (te, które były własnością rodziny zostały zlicytowane, te zaś które były w leasingu zostały zabrane przez leasingodawcę). Skarżący oświadczył, że nie ma kont bankowych. Wydatki ponoszone przez rodzinę przedstawiają się następująco: dojazdy do pracy 220 zł, telefony 100 zł, wyżywienie 1.200 zł, ubrania – to, co niezbędne. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: deklaracji VAT-7 za marzec, kwiecień i maj 2013 r. z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, zeznania PIT-36L o wysokości dochodów Z.G. w roku 2012, zeznania PIT-37 o wysokości dochodów żony skarżącego w roku 2012, dwóch wyciągów z rachunku bankowego żony skarżącego w Banku Spółdzielczym o/M. za okres od 1 do 31 maja 2012 roku i od 1 do 12 czerwca 2012 roku, a także fakturę z dnia 22 grudnia 2011 roku za wodę opiewającą na kwotę 233,99 zł i trzy odcinki płatności za energię elektryczną z terminami płatności: 22 sierpnia 2011 r. na kwotę 249,83 zł, 20 września 2011 r. na kwotę 468,68 zł i 20 października 2011 r. na kwotę 468,68 zł. Postanowieniem z dnia 17 września 2013 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Pismem z dnia 17 października 2013 r., skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego. Do sprzeciwu dołączył dokumenty płacowe obrazujące wynagrodzenie skarżącego w okresie od stycznia do września 2013 r. na poziomie 1.181,38 zł netto miesięczne. Ponadto skarżący przedstawił dowody przelewów na rzecz przedsiębiorstwa wodociągowego (200 zł w styczniu, 313,54 zł w marcu, 200 zł w maju, 300 zł w lipcu, 80 zł w sierpniu, 81,08 zł we wrześniu, 200 zł w październiku 2013 r.), dostawcy energii elektrycznej (200 zł w styczniu, 460 zł w marcu, 480 zł w maju i lipcu, 380 zł w sierpniu i we wrześniu, 400zł w październiku 2013 r.) oraz na rzecz I. s.c. (100 zł w czerwcu, 150 zł w październiku 2013 r.) i szkoły językowej (610 zł w marcu, 335 zł w lipcu 2013 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika, natomiast w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. We wniosku dołączonym do skargi, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 – orzecznia.nsa.gov.pl). W tak skonstruowanej sytuacji procesowej należy zatem w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżący – uwzględniając dokumenty przedstawione wraz ze sprzeciwem od postanowienia Referendarza sądowego – przedstawił swoją sytuację majątkowa na tyle aby ocenić, czy jego sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Analizując sytuację finansową skarżącego należy podkreślić, że posiada on stały miesięczny dochód w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego w odrębnych przepisach. Dochody te muszą jednak wystarczyć na jego miesięczne utrzymanie oraz na udział w kosztach utrzymania jego dwóch dorosłych (studiujących) synów i jednego małoletniego (w tym koszty kształcenia dzieci w szkole językowej). Ponadto skarżący partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania (opłata za energię elektryczną na poziomie 400 zł miesięcznie, za wodę – 200 zł miesięcznie, czynsz – 600 zł miesięcznie, inne – ok. 300 zł miesięcznie). Choć skarżący ponosi te koszty (zarówno utrzymania jak i mieszkania) razem z żoną, to jednak jej dochody są dla rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia z uwagi na istniejącą pomiędzy małżonkami przymusową rozdzielność majątkową (wobec orzeczonej separacji). W ocenie Sądu, porównanie stałych dochodów skarżącego oraz jego uzasadnionych wydatków na utrzymanie i wychowanie dzieci, wskazują, że skarżący znajduje się w na tyle trudnej sytuacji materialnej, że przyznanie mu prawa pomocy jest uzasadnione. Wobec powyższego, Sąd stwierdza, że skarżący wykazał, iż nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Sąd zdecydował o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczania wpisu sądowego, albowiem na obecnym etapie postępowania to ten obowiązek fiskalny stanowił przeszkodę dla skorzystania przez skarżącego z konstytucyjnego prawa do sądu. Orzekając w ten sposób Sąd miał na uwadze, że skarżący jest zdolny do pracy i posiada możliwości zarobkowe. Nie jest wobec powyższego wykluczone, że w sytuacji gdyby w przyszłości zaistniała konieczność poniesienia innych jeszcze wydatków, skarżący będzie dysponował środkami na ich pokrycie. Niniejsze postanowienie nie zamyka również skarżącemu możliwości złożenia w przyszłości kolejnego wniosku o zwolnienie od ewentualnych kosztów, które mogą ujawnić się na późniejszym etapie postępowania. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.