I SA/Kr 883/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności p o s t a n a w i a : - zwolnić skarżącego od wpisu od skargi - Z.G. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności. Jednocześnie skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości z uwagi na trudną sytuację majątkową. Skarżący podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani wartościowych ruchomości, a sam mieszka w wynajętym pokoju. Od 2010 r. jest w separacji z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Skarżący dodał, że ma olbrzymie zaległości alimentacyjne wobec synów. Zarabia miesięcznie ok. 1.500 zł, które w całości przeznacza na utrzymanie siebie w niezbędnym zakresie (opłata czynszu, mediów, jedzenie, środki czystości, ubrania). Z kolei z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną oraz z synami (ur. 1990 r., 1992 r. i 2004 r.). Ich miesięczny dochód brutto wynosi 4.500 zł i składa się na niego wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 1.600 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 2.900 zł. Połowę wynagrodzenia żony zajmuje komornik. Skarżący nie dysponuje majątkiem nieruchomym, zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, że nie posiada środków na opłaty sądowe. Jako powód tej sytuacji skarżący wskazał działania organów podatkowych, które zniszczyły jego firmę. Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.112 zł netto, nie wystarcza na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji. Skarżący zadłuża się u rodziny, gdyż banki odmawiają mu udzielenia kredytów. Synowie skarżącego uczą się: młodszy w szkole podstawowej, a dwaj starsi na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 2007 r. komornik zajmuje połowę wynagrodzenia żony. Zlicytowany został dom, dwa mieszkania i samochód skarżącego. Stałe wydatki rodziny przedstawiają się następująco: wynajem 600 zł, prąd 480 zł, woda 335 zł, bilety MPK 280 zł. Dochód netto skarżącego to 1.112 zł i 1.319 zł jego żony, co daje łącznie 2.431 zł. Na jedzenie dla pięciu osób pozostaje kwota 736 zł. Wezwany do uzupełnienia wniosku, skarżący oświadczył, że rodzina nie korzystała z pomocy społecznej. Żaden z synów nie osiąga dochodów. Skarżący nie posiada pojazdów samochodowych (te, które były własnością rodziny zostały zlicytowane, te zaś które były w leasingu zostały zabrane przez leasingodawcę). Skarżący oświadczył, że nie ma kont bankowych. Wydatki ponoszone przez rodzinę przedstawiają się następująco: dojazdy do pracy 220 zł, telefony 100 zł, wyżywienie 1.200 zł, ubrania – to, co niezbędne. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: deklaracji VAT-7 za marzec i maj 2013 r. z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, deklaracji VAT-7 za kwiecień 2013 r. z prowadzonej przez U.G. działalności gospodarczej; zeznania PIT-36L o wysokości dochodów Z.G. w roku 2012, zeznania PIT-37 o wysokości dochodów żony skarżącego w roku 2012, wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 1 do 8 maja 2013 roku. Postanowieniem z dnia 17 września 2013 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 17 października 2013 r., skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego. Do sprzeciwu dołączył dokumenty płacowe obrazujące wynagrodzenie skarżącego w okresie od stycznia do września 2013 r. na poziomie 1.181,38 zł netto miesięczne. Ponadto skarżący przedstawił dowody przelewów na rzecz przedsiębiorstwa wodociągowego, dostawcy energii elektrycznej oraz na rzecz "I" s.c. i szkoły językowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika, natomiast w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. We wniosku dołączonym do skargi, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246§1 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 – orzecznia.nsa.gov.pl). W tak skonstruowanej sytuacji procesowej należy zatem w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżący – uwzględniając dokumenty przedstawione wraz ze sprzeciwem od postanowienia Referendarza sądowego – przedstawił swoją sytuację majątkowa na tyle aby ocenić, czy jego sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Analizując sytuację finansową skarżącego należy podkreślić, że przedstawione przez niego okoliczności, a zwłaszcza fakt, że jedynym stałym źródłem dochodu pięcioosobowej rodziny jest wynagrodzenie skarżącego oraz jego żony w kwocie około 2500 zł, które to środki w całości są konsumowane na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb rodziny związanych z wyżywieniem, zakupem ubrania, opłatami itp., że wnioskodawca nie posiada żadnego cennego majątku ruchomego, ani nieruchomości, żadnych oszczędności, z których można sfinansować koszty postępowania sądowego, zdaniem Sądu jednoznacznie wskazują na konieczność przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, porównanie stałych dochodów rodziny skarżącego oraz jego uzasadnionych wydatków na utrzymanie i wychowanie dzieci, wskazują, że skarżący znajduje się w na tyle trudnej sytuacji materialnej, że przyznanie mu prawa pomocy jest uzasadnione. Wobec powyższego, Sąd stwierdza, że skarżący wykazał, że nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Sąd zdecydował o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczania wpisu sądowego, albowiem na obecnym etapie postępowania to ten obowiązek fiskalny stanowił przeszkodę dla skorzystania przez skarżącego z konstytucyjnego prawa do sądu. Orzekając w ten sposób Sąd miał na uwadze, że skarżący jest zdolny do pracy i posiada możliwości zarobkowe. Nie jest wobec powyższego wykluczone, że w sytuacji gdyby w przyszłości zaistniała konieczność poniesienia innych jeszcze wydatków, skarżący będzie dysponował środkami na ich pokrycie. Niniejsze postanowienie nie zamyka również skarżącemu możliwości złożenia w przyszłości kolejnego wniosku o zwolnienie od ewentualnych kosztów, które mogą ujawnić się na późniejszym etapie postępowania. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.